29 Ekim tarihinde tarihte neler yaşandı? Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından önemli dünya olaylarına, 29 Ekim'de doğan ünlü isimlerden hayatını kaybeden kişilere kadar tarihin iz bırakan gelişmeleri bu yazıda bir araya getirdik. 29 Ekim, Türkiye'de Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanırken dünya tarihinde de önemli olaylarla öne çıkıyor.

29 Ekim'de tarihte neler oldu?

1923 – Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi

Türkiye tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olan 29 Ekim 1923'te, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yapılan anayasa değişikliğiyle devletin yönetim şekli cumhuriyet olarak belirlendi. Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. İsmet İnönü ise Cumhuriyet'in ilk başbakanı oldu. Bu tarih, her yıl Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanıyor.

1863 – Uluslararası Kızılhaç'ın kuruluşuna giden adım atıldı

Cenevre'de toplanan temsilciler, savaş mağdurlarına yardım amacıyla uluslararası bir insani yardım teşkilatının kurulması yönünde karar aldı. Bu gelişme, Uluslararası Kızılhaç hareketinin tarihinde önemli bir yer tuttu.

1888 – Süveyş Kanalı için İstanbul Antlaşması imzalandı

Osmanlı Devleti'nin de taraf olduğu İstanbul Antlaşması'yla Süveyş Kanalı'nın savaş ve barış dönemlerinde uluslararası geçişlere açık olması konusunda düzenleme yapıldı.

1914 – Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'na giden süreçte önemli bir adım attı

Osmanlı donanmasındaki Alman komutan Amiral Wilhelm Souchon'un yönetimindeki gemiler, 29 Ekim 1914'te Rus limanlarını ve gemilerini bombaladı. Bu olay, Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na fiilen girmesinde belirleyici oldu.

1929 – Wall Street Borsası'nda Kara Salı yaşandı

ABD'de New York Borsası, 29 Ekim 1929'da büyük bir çöküş yaşadı. Kara Salı olarak anılan bu gelişme, Büyük Buhran döneminin simge olaylarından biri oldu.

1933 – Cumhuriyet'in 10. yılı kutlandı

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 10. yıl dönümünde Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet'in kazanımlarını ve ülkenin hedeflerini anlatan 10. Yıl Nutku'nu okudu.

1969 – İnternetin öncüsü ARPANET üzerinden ilk bağlantı kuruldu

İki bilgisayar arasında ARPANET üzerinden gerçekleştirilen ilk bağlantı girişimi, modern internetin gelişim sürecindeki önemli adımlardan biri olarak kabul ediliyor.

1998 – John Glenn yeniden uzaya çıktı

ABD'li astronot John Glenn, 77 yaşındayken Discovery uzay mekiğiyle yeniden uzaya gitti. Glenn, bu uçuşuyla uzaya giden en yaşlı kişilerden biri olarak tarihe geçti.

2013 – Marmaray hizmete açıldı

İstanbul'da Asya ile Avrupa'yı deniz altından demir yolu tüneliyle birbirine bağlayan Marmaray, 29 Ekim 2013'te hizmete açıldı.

2018 – İstanbul Havalimanı'nın açılışı yapıldı

İstanbul Havalimanı'nın açılış töreni, Cumhuriyet Bayramı'nda gerçekleştirildi. Proje, Türkiye'nin hava ulaşımında önemli yatırımlarından biri olarak öne çıktı.

29 Ekim Türkiye tarihinde neden önemli?

29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilan edilmesi, millî egemenlik esasına dayanan yeni devletin yönetim biçiminin resmen belirlenmesini sağladı. Mustafa Kemal Atatürk'ün ilk cumhurbaşkanı seçilmesiyle yeni devletin yönetim yapısı şekillendi.

Cumhuriyet Bayramı, her yıl 29 Ekim'de ülke genelinde törenler, kutlamalar ve çeşitli etkinliklerle anılıyor. 2026 yılında Cumhuriyet'in ilanının 103. yıl dönümü kutlanıyor.

29 Ekim'de doğan ünlü isimler

29 Ekim tarihinde dünyaya gelen ve farklı alanlarda tanınan isimler arasında şunlar bulunuyor:

• Gündüz Kılıç (1918): Türk futbolcu ve teknik direktör. Galatasaray tarihinin tanınan isimlerinden biri oldu.

• Necmettin Erbakan (1926): Türk mühendis, akademisyen ve siyasetçi. Türkiye'nin başbakanlığını yaptı.

• Füruzan (1932): Türk edebiyatının tanınmış öykü ve roman yazarlarından biri.

• Muzaffer İzgü (1933): Çocuk ve mizah edebiyatındaki eserleriyle tanınan Türk yazar.

• Müjdat Gezen (1943): Türk tiyatro ve sinema oyuncusu, yazar ve eğitimci.

• Mehmet Haberal (1944): Türk hekim ve akademisyen; organ nakli alanındaki çalışmalarıyla tanınıyor.

• Abdullah Gül (1950): Türkiye'nin 11. cumhurbaşkanı.

• Ahmet Nur Çebi (1959): İş insanı ve spor yöneticisi.

• Leyla Lydia Tuğutlu (1989): Türk oyuncu ve model.

29 Ekim'de hayatını kaybeden ünlü isimler

Tarihte 29 Ekim günü hayatını kaybeden tanınmış kişilerden bazıları şunlardır:

• Sir Walter Raleigh (1618): İngiliz kâşif, yazar ve devlet adamı.

• Jean le Rond d'Alembert (1783): Fransız matematikçi ve filozof.

• Maria Anna Mozart (1829): Avusturyalı piyanist ve Wolfgang Amadeus Mozart'ın ablası.

• Joseph Pulitzer (1911): Gazetecilik alanında tanınan yayıncı; Pulitzer Ödülleri onun adıyla anılıyor.

• Anatole France (1924): Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Fransız yazar.

• Louis B. Mayer (1957): Hollywood'un önemli film yapımcılarından biri.

• Rıza Kuas (1981): Türk sendikacı ve siyasetçi; DİSK'in kurucuları arasında yer aldı.

• Metin Ersoy (2017): Türk müzisyen ve şarkıcı.

29 Ekim ve İslam tarihi

29 Ekim tarihi, İslam tarihinde her yıl tekrarlanan ve bütün İslam dünyasında ortak biçimde anılan belirli bir dinî gün olarak öne çıkmıyor. Bununla birlikte, İslam tarihi açısından bu tarihe denk gelen olayları değerlendirirken Hicrî takvim ile Miladî takvim arasındaki farkı dikkate almak gerekiyor.

Hicrî takvim, ayın hareketlerine dayandığı için dinî günler Miladî takvimde her yıl farklı tarihlere denk geliyor. Bu nedenle 29 Ekim'e ilişkin dinî veya tarihî bir olayı kesin olarak belirtmek için olayın yılı ve güvenilir tarih kaynaklarıyla doğrulanması önem taşıyor.

Türkiye tarihi açısından ise 29 Ekim'in en belirgin anlamı, Cumhuriyet'in ilanı ve millî egemenlik esasına dayanan yeni devlet düzeninin kurulmasıdır.

29 Ekim'in dünya tarihindeki yeri

29 Ekim; Cumhuriyet'in ilanı, Uluslararası Kızılhaç hareketinin gelişimi, 1929 ekonomik krizi, internetin öncüsü ARPANET'in ilk bağlantısı ve Marmaray'ın açılışı gibi farklı alanlarda iz bırakan gelişmelerle tarihe geçti.

Bu tarih, Türkiye için öncelikle Cumhuriyet Bayramı'nın anlamını taşırken dünya tarihinde siyaset, bilim, ekonomi, ulaşım ve insani yardım alanlarındaki önemli olayları da hatırlatıyor.