1 Eylül tarihinde tarihe damga vuran çok sayıda gelişme yaşandı. Türkiye’de “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrinin verildiği 1922’den Galatasaray Lisesi’nin açılışına, dünyada II. Dünya Savaşı’nın başlamasından önemli isimlerin doğum ve ölümlerine kadar 1 Eylül’ün dikkat çeken olayları…
1 Eylül tarihte bugün: Hangi olaylar yaşandı?
Miladi takvime göre yılın 244. günü olan 1 Eylül, tarih boyunca Türkiye ve dünyada önemli gelişmelere sahne oldu. Eğitimden siyasete, savaşlardan kültür ve sanata kadar pek çok alanda iz bırakan olaylar bu tarihte gerçekleşti.
Türkiye tarihinde 1 Eylül
1846: İstanbul Sultanahmet'te Darülfünun binasının temeli atıldı.
1868: İstanbul'da Galatasaray Lisesi açıldı. Osmanlı eğitim tarihinde önemli bir yere sahip olan okul, ilerleyen yıllarda Türkiye'nin köklü eğitim kurumlarından biri haline geldi.
1900: Sultan II. Abdülhamid'in 25. saltanat yılı İstanbul'da büyük bir törenle kutlandı. Törene yabancı devletlerin temsilcileri de katıldı.
1922: Türk Kurtuluş Savaşı'nın en önemli dönüm noktalarından biri yaşandı. Dumlupınar Meydan Muharebesi'nin kazanılmasının ardından Mustafa Kemal Paşa, “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!” emrini verdi. Aynı gün Türk ordusu Yunan işgali altındaki Uşak'a girdi.
1924: Ankara'da Musiki Muallim Mektebi açıldı. Kurum, Türkiye'de modern müzik eğitiminin gelişmesinde önemli rol oynadı.
1925: Ankara'da Türkiye'nin ilk Tıp Kongresi toplandı.
1927: Türkiye'de medeni nikâh zorunlu hale getirildi.
1933: Denizyolları İşletmesi devlet tekeline alındı.
Dünya tarihinde 1 Eylül
1920: Fransız mandası altında, başkenti Beyrut olan Büyük Lübnan Devleti ilan edildi.
1923: Japonya'nın Tokyo ve Yokohama kentlerini büyük bir deprem vurdu. Büyük Kantō Depremi olarak tarihe geçen felakette çok sayıda insan hayatını kaybetti; kaynaklarda can kaybı yaklaşık 100 bin ile 140 bin arasında verilirken, bazı eski listelerde 300 bin gibi daha yüksek rakamlar da yer almaktadır.
1939: Nazi Almanyası'nın Polonya'ya saldırmasıyla II. Dünya Savaşı'nın Avrupa'daki başlangıcı kabul edilen süreç başladı.
1958: ABD Hava Kuvvetleri Akademisi Colorado Springs'te açıldı.
1966: The Beatles, San Francisco'daki Candlestick Park'ta son resmi konserini verdi.
1997: Netflix, internet üzerinden DVD kiralama hizmeti olarak kuruldu.
1 Eylül'de kimler doğdu?
Tarihin farklı dönemlerinde 1 Eylül'de dünyaya gelen tanınmış isimlerden bazıları şöyle:
- 1632 – John Locke: İngiliz filozof ve siyaset düşünürü.
- 1875 – Edgar Rice Burroughs: Tarzan karakterinin yaratıcısı Amerikalı yazar.
- 1915 – Ingrid Bergman: İsveçli sinema oyuncusu.
- 1920 – Charlie Parker: Caz müziğinin önemli isimlerinden Amerikalı saksofoncu.
- 1928 – Şemsettin Ünlü: Türk şair ve yazar.
- 1930 – Turgut Özakman: Türk yazar, hukukçu ve bürokrat.
- 1936 – Özdemir İnce: Türk şair ve yazar.
- 1940 – Yaşar Büyükanıt: Türkiye'nin 25. Genelkurmay Başkanı.
- 1945 – Mustafa Balel: Türk yazar ve çevirmen.
- 1957 – Gloria Estefan: Kübalı-Amerikalı şarkıcı.
- 1971 – Hakan Şükür: Türk futbolcu.
- 1983 – Gökhan Türkmen: Türk pop müzik sanatçısı.
Bu doğum tarihleri 1 Eylül kronolojilerinde yer alan kayıtlarla karşılaştırılmıştır.
1 Eylül'de kimler öldü?
1159 – IV. Adrian: Katolik Kilisesi'nin İngiliz asıllı papası hayatını kaybetti.
1557 – Jacques Cartier: Fransız denizci ve kâşif öldü.
1715 – XIV. Louis: Fransa Kralı XIV. Louis, Versay Sarayı'nda hayatını kaybetti. “Güneş Kral” olarak bilinen XIV. Louis, Fransa tarihinin en uzun süre tahtta kalan hükümdarlarından biri oldu.
1951 – Mazhar Osman Usman: Türk psikiyatri tarihinin öncü isimlerinden Ordinaryüs Profesör Dr. Mazhar Osman hayatını kaybetti. Modern Türk psikiyatrisinin gelişmesinde önemli rol oynadı.
1970 – François Mauriac: Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Fransız yazar François Mauriac öldü.
1988 – Luis Alvarez: Nobel ödüllü Amerikalı fizikçi Luis Alvarez hayatını kaybetti.
1998 – Osman Fahir Seden: Türk sinemasının önemli yönetmen, senarist ve yapımcılarından Osman Fahir Seden öldü.
2017 – Emin Özdemir: Türk yazar ve akademisyen Emin Özdemir hayatını kaybetti.
2018 – Aram Gülyüz: Türk yönetmen ve yapımcı Aram Gülyüz öldü.
2020 – Haldun Boysan: Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu Haldun Boysan hayatını kaybetti.
2021 – Nusret Çetinel: Oyuncu ve seslendirme sanatçısı Nusret Çetinel yaşamını yitirdi.
İslam tarihi açısından 1 Eylül
1 Eylül'ün İslam tarihi açısından değerlendirilmesinde önemli bir ayrıntı bulunuyor: Hicri takvim ile Miladi takvim arasındaki yaklaşık 10-11 günlük fark nedeniyle, İslam tarihindeki olaylar her yıl aynı Miladi tarihe denk gelmiyor. Bu nedenle “1 Eylül'de İslam tarihinde kesin olarak şu olay oldu” şeklindeki ifadelerde dikkatli olmak gerekiyor.
Bununla birlikte, bazı kronolojik kaynaklarda İmam Buhârî'nin vefatı 1 Eylül 870 tarihiyle ilişkilendiriliyor. Buhârî, hadis ilminin en önemli isimlerinden biri olarak kabul ediliyor ve Sahih-i Buhârî İslam dünyasının en önemli hadis kaynakları arasında yer alıyor. Ancak erken dönem tarihleri için Miladi dönüşümlerde farklılıklar bulunabildiğinden, bu tarih “1 Eylül 870” şeklinde kesinleştirilmeden, kaynaklarda bu tarihle ilişkilendirilen bir kayıt olarak değerlendirilmelidir.
1 Eylül'ün Osmanlı ve Türk-İslam tarihi açısından öne çıkan tarafı ise 1922'deki Büyük Taarruz sonrasındaki gelişmelerdir. Dumlupınar Zaferi'nin hemen ardından verilen “Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!” emri, Türk Kurtuluş Savaşı'nın son aşamasında tarihi bir dönüm noktası olarak öne çıkmaktadır.
1 Eylül neden önemli?
1 Eylül, farklı dönemlerde yaşanan savaş, eğitim, kültür ve siyasi gelişmeler nedeniyle tarih takviminde dikkat çeken günlerden biri oldu. Türkiye açısından 1922'de verilen tarihi emir, 1868'de Galatasaray Lisesi'nin açılması ve 1927'de medeni nikâhın zorunlu hale getirilmesi öne çıkarken; dünya tarihinde 1939'da başlayan II. Dünya Savaşı'nın Avrupa'daki süreci ve 1923 Büyük Kantō Depremi gibi olaylar 1 Eylül'ün önemini artırıyor.
Tarih boyunca 1 Eylül'de dünyaya gelen John Locke, Ingrid Bergman, Charlie Parker ve Hakan Şükür gibi isimler de bu tarihin doğumlar açısından dikkat çeken isimleri arasında bulunuyor.