12 Eylül'de tarihte bugün neler oldu?

Takvimler 12 Eylül'ü gösterdiğinde Türkiye ve dünya tarihinde önemli gelişmeler yaşandı. Bu tarih, özellikle Türkiye açısından 1980 askeri darbesi nedeniyle hafızalarda önemli bir yere sahip.

12 Eylül 1980: Türkiye'de askeri darbe

12 Eylül 1980, Türk siyasi tarihinin en önemli kırılma noktalarından biri oldu. Türk Silahlı Kuvvetleri yönetime el koydu; hükümet ve TBMM feshedildi, siyasi partilerin faaliyetleri durduruldu ve ülke genelinde sıkıyönetim uygulaması başladı.

Darbe sonrasında yüz binlerce kişi gözaltına alındı, siyasi davalar açıldı ve çok sayıda kişi ağır hak kayıpları yaşadı. TBMM kayıtlarında 650 bin kişinin gözaltına alındığı, 210 bin dava açıldığı, 230 bin kişinin yargılandığı ve 50 kişinin idam edildiği bilgileri yer alıyor.

12 Eylül dönemi, Türkiye'nin siyasi, sosyal, hukuki ve ekonomik yapısında uzun yıllar etkisini sürdüren değişikliklere yol açtı.

1921: Sakarya Savaşı'nda kritik günler

12 Eylül 1921, Sakarya Meydan Muharebesi'nin devam ettiği günlerden biriydi. Savaşın 21. gününde Yunan kuvvetlerinin bazı mevzileri terk ederek Sakarya Nehri'nin batısına doğru çekilmeye başladığı bildirildi. Türk keşif birliklerinin tespitleri üzerine karşı saldırı hazırlıkları sürdürüldü.

Sakarya Meydan Muharebesi, Türk Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçti.

1963: Ankara Anlaşması imzalandı

12 Eylül 1963'te Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında Ankara Anlaşması imzalandı.

Anlaşma, Türkiye'nin Avrupa ile ekonomik ve siyasi bütünleşme sürecinde önemli bir adım olarak kabul edildi.

2010: Anayasa değişikliği referandumu

12 Eylül 2010'da Türkiye'de anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulduğu referandum gerçekleştirildi. Referandum, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin 30. yıl dönümüne denk gelmesi nedeniyle ayrıca dikkat çekti.

12 Eylül ve İslam tarihi: Osmanlı açısından önemli gelişmeler

12 Eylül tarihi, İslam dünyasının ve Osmanlı tarihinin önemli askeri gelişmelerinden bazılarına da sahne oldu.

1683: Viyana Muharebesi

12 Eylül 1683, Osmanlı tarihi açısından en önemli tarihlerden biridir.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusunun ikinci Viyana Kuşatması, 12 Eylül'de gerçekleşen savaşın ardından Osmanlı ordusunun yenilgisiyle sonuçlandı. Lehistan Kralı III. Jan Sobieski'nin de içinde bulunduğu Avrupa kuvvetleri Osmanlı ordusuna karşı üstünlük sağladı.

Viyana yenilgisi, Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki askerî ve siyasi gücünün gerileme sürecinde önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.

1565: Malta Kuşatması'nın sona ermesi

12 Eylül 1565'te Osmanlı kuvvetleri Malta'daki Büyük Kuşatma'nın ardından adadan çekildi. Malta Kuşatması, Osmanlı'nın Akdeniz'deki hâkimiyet mücadelesinin önemli safhalarından biri oldu.

Dolayısıyla 12 Eylül, Osmanlı ve İslam tarihi açısından hem 1565 Malta Kuşatması hem de 1683 Viyana Muharebesi nedeniyle dikkat çekici bir tarih olarak öne çıkıyor.

12 Eylül'de dünyada yaşanan önemli olaylar

12 Eylül yalnızca Türkiye tarihi açısından değil, dünya tarihi bakımından da dikkat çekici gelişmelere sahne oldu.

• 1940: Fransa'daki Lascaux Mağarası'nda yaklaşık 17 bin yıllık olduğu değerlendirilen tarih öncesi mağara resimleri keşfedildi.
• 1959: Sovyetler Birliği'nin Luna 2 uzay aracı Ay'a ulaşarak başka bir gök cismine ulaşan ilk insan yapımı araç oldu.
• 1962: ABD Başkanı John F. Kennedy, Ay'a insan gönderme hedefini savunan ünlü konuşmasını Rice Üniversitesi'nde yaptı.
• 1977: Güney Afrikalı apartheid karşıtı aktivist Steve Biko, polis gözetimindeyken hayatını kaybetti.
• 2013: Voyager 1'in Güneş Sistemi'nin dışına çıkarak yıldızlararası uzaya ulaşan ilk insan yapımı araç olduğu açıklandı.

12 Eylül'de kimler doğdu?

12 Eylül, sanat, bilim, spor ve edebiyat dünyasından birçok tanınmış ismin doğum günü.

Türkiye'den doğan önemli isimler

• Turgut Cansever (1921): Türk mimar, şehir plancısı ve düşünür.
• Sunay Akın (1962): Şair, yazar ve gazeteci.
• Ahmet Mümtaz Taylan (1965): Türk oyuncu ve yönetmen.
• Ece Seçkin (1991): Türk şarkıcı. Ece Seçkin, 12 Eylül 1991'de İstanbul'da doğdu.

Dünyadan doğan önemli isimler

• Jesse Owens (1913): Amerikalı atlet ve olimpiyat şampiyonu.
• Stanisław Lem (1921): Polonyalı bilimkurgu yazarı ve filozof.
• Hans Zimmer (1957): Dünyaca ünlü Alman besteci.
• Yao Ming (1980): Çinli eski basketbolcu.
• Jennifer Hudson (1981): Amerikalı şarkıcı ve oyuncu.
• Alfie Allen (1986): İngiliz oyuncu.

12 Eylül'de kimler hayatını kaybetti?

12 Eylül tarihinde tarihe geçen bazı önemli isimler de yaşamını yitirdi.

• I. Andronikos Komnenos (1185): Bizans imparatoru.
• Steve Biko (1977): Güney Afrikalı apartheid karşıtı aktivist.
• Anthony Perkins (1992): Amerikalı oyuncu.
• Raymond Burr (1993): Amerikalı oyuncu.
• Johnny Cash (2003): Amerikalı müzisyen ve country müziğin önemli isimlerinden biri.
• David Foster Wallace (2008): Amerikalı yazar.

12 Eylül 2026'nın hicri karşılığı

12 Eylül 2026, Hicri takvimde 1448 yılı Rebiülevvel ayının son günlerine denk geliyor. Kaynaklar arasında hilal ve takvim hesaplama yöntemlerine bağlı olarak bir günlük farklılıklar bulunabildiği için Hicri tarih konusunda bu ayrıntının dikkate alınması gerekiyor.

Rebiülevvel ayı, İslam tarihi açısından özellikle Hz. Muhammed'in (s.a.v.) doğumunun anıldığı Mevlid tarihi nedeniyle önemli aylardan biridir. Ancak 12 Eylül 2026'nın denk geldiği gün için öne çıkan, üzerinde geniş bir mutabakat bulunan özel bir İslami gün bulunmuyor.

12 Eylül neden önemli?

12 Eylül, Türkiye açısından özellikle 1980 askeri darbesi nedeniyle hafızalarda yer alan bir tarih. Bunun yanında Sakarya Meydan Muharebesi, Ankara Anlaşması, 2010 anayasa referandumu, Osmanlı tarihindeki Malta Kuşatması'nın sona ermesi ve 1683 Viyana Muharebesi gibi gelişmeler de bu tarihi Türkiye ve İslam tarihi bakımından dikkat çekici hale getiriyor.

Dünya tarihinde ise uzay araştırmalarından bilim ve sanata, siyasi mücadelelerden önemli kişilerin doğum ve vefatlarına kadar pek çok olay 12 Eylül'e damgasını vurdu.