16 Eylül tarihinde Türkiye ve dünya tarihinin önemli dönüm noktaları yaşandı. Ertuğrul Fırkateyni'nin batışından Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın idamına, Sabra ve Şatilla Katliamı'ndan Süleyman Hilmi Tunahan'ın vefatına kadar 16 Eylül'ün dikkat çeken olaylarını derledik.
16 Eylül'de tarihte bugün neler oldu?
Takvimler 16 Eylül'ü gösterdiğinde geçmişten günümüze birçok önemli olay yaşandı. Türkiye tarihi açısından özellikle Ertuğrul Fırkateyni faciası, Çeşme'nin kurtuluşu, 1961 yılındaki idamlar ve Süleyman Hilmi Tunahan'ın vefatı 16 Eylül'ün öne çıkan tarihleri arasında yer alıyor.
1889: Ertuğrul Fırkateyni Japonya dönüşünde battı
Osmanlı Devleti'nin Japonya ile ilişkilerini geliştirmek amacıyla gönderdiği Ertuğrul Fırkateyni, Japonya ziyaretinin ardından dönüş yolunda 16 Eylül 1890'da Japonya'nın Wakayama açıklarında şiddetli fırtınaya yakalandı.
Fırkateynin kayalıklara çarpması sonucu 500'den fazla Osmanlı denizcisi hayatını kaybetti. Olay, Türkiye-Japonya ilişkilerinin hafızasında önemli bir yere sahip olan Ertuğrul Fırkateyni faciası olarak tarihe geçti.
1909: Türkiye'nin ilk dişçilik okulu açıldı
16 Eylül 1909'da İstanbul Kadırga'daki Menemenli Mustafa Paşa Konağı'nda, Darülfünun-ı Osmanlı Tıp Fakültesi bünyesinde dişçilik eğitimi veren okul faaliyete başladı. Bu kurum, Türkiye'de modern diş hekimliği eğitiminin önemli başlangıçlarından biri oldu.
1919: Üçüncü Balıkesir Kongresi toplandı
Milli Mücadele döneminde 16 Eylül 1919'da Üçüncü Balıkesir Kongresi toplandı. Kongre, Batı Anadolu'daki Milli Mücadele teşkilatlanmasının önemli adımlarından biri olarak kayıtlara geçti. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Türk tarihi kronolojisinde de 16 Eylül 1919, kongrenin toplandığı tarih olarak yer alıyor.
1922: Çeşme işgalden kurtarıldı
16 Eylül 1922, İzmir'in Çeşme ilçesi açısından da önemli bir tarih. Çeşme, Kurtuluş Savaşı'nın son günlerinde Yunan işgalinden kurtarıldı. Çeşme Kaymakamlığı da ilçenin 16 Eylül 1922'de işgalden kurtuluşunu resmi tarihçesinde belirtiyor.
1924: Mustafa Kemal Paşa Trabzon'da temaslarda bulundu
Mustafa Kemal Paşa'nın Trabzon ziyaretinin ikinci günü olan 16 Eylül 1924'te, çeşitli kamu kurumlarını ziyaret ederek çalışmalar hakkında bilgi aldığı, Trabzon Lisesi'ne gittiği ve halkla temaslarda bulunduğu kayıtlara geçti.
Aynı akşam Trabzon Halk Fırkası binasında düzenlenen yemekte de bir konuşma yaptı. Atatürk'ün 16 Eylül 1924 tarihli konuşmasının metni Atatürk Araştırma Merkezi tarafından yayımlandı.
16 Eylül 1961: Zorlu ve Polatkan idam edildi
16 Eylül 1961, Türkiye siyasi tarihinin en önemli ve tartışmalı günlerinden biri olarak kayıtlarda yer alıyor.
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Yassıada'da yapılan yargılamalar sonucunda eski Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile eski Maliye Bakanı Hasan Polatkan, 16 Eylül 1961'de İmralı'da idam edildi. Adnan Menderes'in infazı ise bir gün sonra, 17 Eylül 1961'de gerçekleştirildi.
1990 yılında çıkarılan kanunla Menderes, Zorlu ve Polatkan'ın itibarları iade edildi ve naaşları İstanbul'daki anıt mezara nakledildi.
16 Eylül'ün İslam ve Türk-İslam tarihi açısından önemi
16 Eylül'ün İslam tarihi açısından sabit bir dini gün olduğunu söylemek doğru değildir. Çünkü hicri takvim ay yılı esasına dayandığından, 16 Eylül her yıl farklı bir hicri tarihe karşılık gelir.
Bununla birlikte 16 Eylül, Türk-İslam dünyasının yakın tarihi açısından önemli isimlerden Süleyman Hilmi Tunahan'ın vefat tarihi olması nedeniyle ayrıca dikkat çekiyor.
Süleyman Hilmi Tunahan 16 Eylül 1959'da vefat etti
Son dönem Türk din alimlerinden Süleyman Hilmi Tunahan, 16 Eylül 1959'da İstanbul Kısıklı'daki evinde hayatını kaybetti. 1888'de Silistre'de doğan Tunahan, özellikle Kur'an ve din eğitimi alanındaki çalışmalarıyla tanındı.
Tunahan'ın vefat tarihi, kendi hayatına ilişkin kaynaklarda 16 Eylül 1959 olarak belirtiliyor.
Sabra ve Şatilla Katliamı
16 Eylül 1982, Filistin tarihi açısından da son derece acı bir olayla anılıyor. Lübnan'ın başkenti Beyrut yakınlarındaki Sabra ve Şatilla Filistin mülteci kamplarında katliam başladı.
Saldırılar 16-18 Eylül 1982 tarihleri arasında sürdü ve çok sayıda Filistinli sivil hayatını kaybetti. Ölü sayısına ilişkin kaynaklarda farklı rakamlar bulunuyor; Anadolu Ajansı, olayda 3 binden fazla Filistinlinin öldürüldüğünü aktarıyor.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Beyrut maddesinde de Sabra ve Şatilla kamplarında yüzlerce Filistinlinin öldürüldüğü belirtiliyor.
16 Eylül'de dünyada yaşanan önemli olaylar
1620: Mayflower gemisi İngiltere'den Amerika'ya doğru yola çıktı.
1810: Meksika'nın bağımsızlık sürecini başlatan Miguel Hidalgo'nun çağrısıyla bağımsızlık hareketi başladı.
1959: Sovyetler Birliği'nin Luna 2 uzay aracı Ay'a ulaştı. Luna 2, Ay'a ulaşan ve yüzeyine çarpan ilk insan yapımı araç olarak tarihe geçti.
1978: İran'ın Tabas bölgesinde büyük bir deprem meydana geldi. Depremde çok sayıda insan hayatını kaybetti.
1982: Sabra ve Şatilla mülteci kamplarında katliam başladı.
1987: Ozon tabakasının korunmasına yönelik uluslararası çalışmaların önemli adımlarından biri olan Montreal Protokolü imzalandı. 16 Eylül, günümüzde Uluslararası Ozon Tabakasını Koruma Günü olarak anılıyor.
16 Eylül'de kimler doğdu?
16 Eylül tarihinde tarihe geçen çok sayıda isim dünyaya geldi. Bunlar arasında:
- Henry V (1386) – İngiltere Kralı
- Lauren Bacall (1924) – Amerikalı oyuncu
- B.B. King (1925) – Amerikalı blues sanatçısı
- Peter Falk (1927) – Amerikalı oyuncu
- Mickey Rourke (1952) – Amerikalı oyuncu
- David Copperfield (1956) – Amerikalı illüzyonist
16 Eylül doğumluları arasında tarih, sanat, sinema ve müzik dünyasından önemli isimler bulunuyor.
16 Eylül'de kimler öldü?
16 Eylül tarihinde hayatını kaybedenler arasında Türkiye ve dünya tarihinden önemli isimler bulunuyor.
- Süleyman Hilmi Tunahan – 1959
- Fatin Rüştü Zorlu – 1961
- Hasan Polatkan – 1961
- Daniel Gabriel Fahrenheit – 1736
- James II – 1701
- Anne Bradstreet – 1672
Özellikle Süleyman Hilmi Tunahan'ın 1959'daki vefatı ile Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın 1961'deki idamları, 16 Eylül'ü Türkiye tarihi açısından dikkat çekici bir tarih haline getiriyor.
16 Eylül neden önemli?
16 Eylül, Türk tarihi açısından Milli Mücadele döneminden Cumhuriyet tarihine, Osmanlı-Japonya ilişkilerinden Türk eğitim tarihine kadar farklı dönemlere ait önemli gelişmelerin yaşandığı bir tarih.
Özellikle Ertuğrul Fırkateyni faciası, Çeşme'nin kurtuluşu, Mustafa Kemal Paşa'nın Trabzon temasları, Zorlu ve Polatkan'ın idamı ve Süleyman Hilmi Tunahan'ın vefatı 16 Eylül'ün Türkiye ve Türk-İslam tarihi bakımından öne çıkan başlıkları arasında bulunuyor.
Dünya tarihi açısından ise Mayflower'ın yolculuğu, Luna 2'nin Ay'a ulaşması, İran depremi ve Sabra-Şatilla Katliamı 16 Eylül'ün hafızalarda yer eden olayları arasında bulunuyor.