5 Eylül tarihinde Türkiye ve dünya tarihinin önemli gelişmeleri yaşandı. Atatürk’ün vasiyetnamesini yazması, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında önemli yerleşimlerin Türk ordusunun kontrolüne geçmesi, Voyager 1’in uzaya gönderilmesi ve dünyaca tanınan isimlerin doğum ve ölümleri 5 Eylül tarihinin dikkat çeken olayları arasında yer alıyor.
5 Eylül’de tarihte bugün neler oldu?
Tarih boyunca 5 Eylül, siyasi gelişmelerden savaşlara, bilimsel keşiflerden kültür ve sanat dünyasındaki önemli olaylara kadar pek çok gelişmeye sahne oldu.
1669: Girit Savaşı sona erdi
Osmanlı Devleti ile Venedik Cumhuriyeti arasında uzun yıllar süren Girit Savaşı, 1669 yılında Osmanlıların Kandiye'yi ele geçirmesiyle sona erdi. Girit'in tamamının Osmanlı hâkimiyetine girmesi, Doğu Akdeniz'deki güç dengeleri açısından önemli bir gelişme oldu.
1795: Osmanlı-Amerikan ilişkilerinde önemli adım
1795 yılında Osmanlı Devleti ile Amerika Birleşik Devletleri arasında Cezayir üzerinden yürütülen ilişkiler kapsamında önemli bir anlaşma imzalandı. Bu dönem, Osmanlı-Amerikan diplomatik ilişkilerinin erken safhalarından biri olması bakımından dikkat çekiyor.
1920: II. Yozgat Ayaklanması başladı
5 Eylül 1920, Millî Mücadele döneminde II. Yozgat Ayaklanması olarak bilinen gelişmelerin başladığı tarih olarak kayıtlara geçti.
1922: Türk ordusu Batı Anadolu’da ilerledi
Türk Kurtuluş Savaşı sırasında 5 Eylül 1922'de Türk ordusunun Batı Anadolu'daki ilerleyişi devam etti. Bu süreç, Büyük Taarruz'un ardından Yunan işgalinin sona erdirilmesine yönelik askerî harekâtın önemli aşamalarından birini oluşturdu. Tarih kaynaklarında bu gün Nazilli, Alaşehir ve Susurluk çevresindeki gelişmelerle birlikte anılıyor.
1938: Atatürk vasiyetnamesini yazdı
5 Eylül 1938, Türkiye tarihi açısından özel bir öneme sahip. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, hastalığının ağırlaştığı dönemde vasiyetnamesini hazırladı.
Atatürk'ün kendi el yazısıyla hazırladığı vasiyetnamenin tarihi 5 Eylül 1938 olarak kayıtlara geçti. Vasiyetnamede, İş Bankası'ndaki hisselerinden elde edilen gelirlerin belirli bölümlerinin Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'na aktarılması öngörüldü.
Bu nedenle 5 Eylül, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde Atatürk'ün vasiyetnamesini hazırladığı gün olarak ayrı bir yere sahip.
1972: Münih Olimpiyatları'nda terör saldırısı
5 Eylül 1972'de Münih Olimpiyatları sırasında İsrailli sporcuların kaldığı kafileye yönelik saldırı gerçekleşti. Olay, tarihe Münih Katliamı olarak geçti ve Olimpiyat tarihinin en trajik olaylarından biri oldu.
1977: Voyager 1 uzaya gönderildi
İnsanlığın uzay araştırmalarındaki en önemli görevlerinden biri olan Voyager 1, 5 Eylül 1977'de Florida'daki Cape Canaveral'dan fırlatıldı.
NASA kayıtlarına göre Voyager 1, Jüpiter ve Satürn'ü incelemek üzere gönderildi ve daha sonra yıldızlararası uzaya doğru yolculuğuna devam etti. NASA bugün Voyager 1'i insan yapımı en uzak araç olarak tanımlıyor.
2012: Afyonkarahisar'daki mühimmat deposu patlaması
5 Eylül 2012'de Afyonkarahisar'daki 4'üncü Mühimmat Bölge Komutanlığı'nda meydana gelen patlamada 25 asker şehit oldu. Olay, Türkiye'nin yakın tarihindeki en acı askerî kazalardan biri olarak hafızalarda yer aldı. Millî Savunma Bakanlığı kayıtlarında da patlamanın tarihi 5 Eylül 2012 olarak yer alıyor.
5 Eylül ve İslam tarihi
5 Eylül tarihinin İslam tarihi açısından dikkat çeken isimlerinden biri Ebû Hanîfe'dir.
Ebû Hanîfe'nin doğumu
İmam-ı Âzam Ebû Hanîfe, TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 80 (699) yılında Kûfe'de doğdu. Hanefî mezhebinin imamı kabul edilen Ebû Hanîfe, İslam hukuk düşüncesinin gelişmesinde önemli rol oynadı.
Ancak burada önemli bir tarih ayrıntısı bulunuyor: Güvenilir kaynaklar Ebû Hanîfe'nin doğumunu 80 hicri / 699 miladi olarak verirken, bunun doğrudan bugünkü Gregoryen takvimde 5 Eylül gününe denk geldiğini kesin olarak söylemek doğru değildir. Bu nedenle 5 Eylül haberinde Ebû Hanîfe'yi, “5 Eylül tarihte bugün listelerinde doğum günüyle ilişkilendirilen önemli İslam âlimi” şeklinde değerlendirmek daha doğru olur.
Ebû Hanîfe'nin ilmî mirası, özellikle Hanefî fıkıh ekolünün oluşmasında belirleyici oldu. TDV İslâm Ansiklopedisi de onun görüşlerinin İslam hukuk düşüncesinin gelişimindeki önemine dikkat çekiyor.
5 Eylül'de kimler doğdu?
5 Eylül tarihinde dünyaya gelen tanınmış isimlerden bazıları şöyle:
- 1638 – XIV. Louis: Fransa Kralı, “Güneş Kral” olarak tanındı.
- 1847 – Jesse James: Amerikalı haydut.
- 1905 – Arthur Koestler: Macar asıllı İngiliz yazar.
- 1946 – Freddie Mercury: Queen grubunun efsanevi solisti.
- 1968 – Brad Wilk: Amerikalı müzisyen ve davulcu.
- 1976 – Carice van Houten: Hollandalı oyuncu.
Tarih kaynaklarında ayrıca VIII. Louis, IV. Pedro, Tommaso Campanella ve Ebû Hanîfe gibi isimlerin de 5 Eylül doğumluları arasında gösterildiği görülüyor.
5 Eylül'de kimler öldü?
5 Eylül tarihinde hayatını kaybeden tanınmış isimler arasında şunlar bulunuyor:
- 1548 – Catherine Parr: İngiltere Kraliçesi.
- 1857 – Auguste Comte: Fransız filozof ve pozitivizmin kurucusu.
- 1877 – Crazy Horse (Çılgın At): Lakota lideri.
- 1906 – Ludwig Boltzmann: Avusturyalı fizikçi.
- 1997 – Rahibe Teresa: Nobel Barış Ödülü sahibi Katolik rahibe ve hayırsever.
- 1997 – Georg Solti: Macar asıllı ünlü orkestra şefi.
- 2012 – Ediz Bahtiyaroğlu: Türk futbolcu.
5 Eylül'ün öne çıkan tarihleri
5 Eylül, Türkiye açısından özellikle 1922'de Millî Mücadele'nin ilerleyişi ve 1938'de Atatürk'ün vasiyetnamesini hazırlaması nedeniyle önemli bir tarih olarak öne çıkıyor.
Dünya tarihinde ise 1905 Portsmouth Antlaşması, 1972 Münih Olimpiyatları saldırısı ve 1977 Voyager 1'in fırlatılması 5 Eylül'ün en dikkat çekici olayları arasında bulunuyor.
Kısacası 5 Eylül, Türk tarihinden İslam medeniyetine, dünya siyasetinden uzay araştırmalarına kadar farklı alanlarda önemli izler bırakan olayların yaşandığı bir tarih olarak takvimlerde yer alıyor.