8 Ağustos tarihinde Türkiye ve dünya tarihinin önemli dönüm noktaları yaşandı. Osmanlı padişahı IV. Mehmed 1648'de tahta çıktı, Mustafa Kemal 8 Ağustos 1915'te Anafartalar Grup Komutanlığı'na atandı. 1964'te Kıbrıs semalarında şehit edilen Cengiz Topel de 8 Ağustos tarihinin hafızalara kazınan isimlerinden biri oldu. İşte 8 Ağustos'ta tarihte bugün yaşanan önemli olaylar, doğanlar ve hayatını kaybedenler…
8 Ağustos'ta tarihte bugün neler oldu?
Tarihler boyunca 8 Ağustos, siyasi, askerî, kültürel ve toplumsal açıdan dikkat çeken gelişmelere sahne oldu. Türkiye tarihi açısından özellikle Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e uzanan önemli olaylar bu tarihte yaşandı.
1648: IV. Mehmed Osmanlı tahtına çıktı
Osmanlı tarihinin en dikkat çekici padişahlarından IV. Mehmed, babası Sultan İbrahim'in öldürülmesinin ardından 8 Ağustos 1648'de, henüz 7 yaşındayken Osmanlı padişahı oldu.
Avcılığa olan ilgisi nedeniyle tarihe “Avcı Mehmed” adıyla geçen IV. Mehmed, 1648-1687 yılları arasında hüküm sürdü. Türk Tarih Kurumu kayıtlarında da IV. Mehmed'in 8 Ağustos 1648'de tahta çıktığı belirtiliyor.
1915: Mustafa Kemal Anafartalar Grup Komutanlığı'na atandı
8 Ağustos 1915, Çanakkale Savaşları ve Mustafa Kemal'in askerî kariyeri açısından önemli tarihlerden biri oldu.
Mustafa Kemal, Anafartalar Grubu Komutanlığı'na 8 Ağustos 1915'te atandı. 9 Ağustos'ta komutayı devralarak Birinci Anafartalar Muharebesi'ni yönetti. 10 Ağustos'ta ise Conkbayırı'ndaki çarpışmalarda önemli bir başarı kazandı.
1916: Muş ve Bitlis işgalden kurtarıldı
8 Ağustos 1916'da Birinci Dünya Savaşı'nın Kafkas Cephesi'nde önemli bir gelişme yaşandı. Mustafa Kemal Paşa'nın komutasındaki Türk kuvvetleri Muş'u, aynı günün akşamında ise Bitlis'i Rus işgalinden kurtardı.
1928: Taksim Cumhuriyet Anıtı açıldı
8 Ağustos 1928'de İstanbul'un simge yapılarından Taksim Cumhuriyet Anıtı törenle açıldı.
İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica tarafından hazırlanan anıt, Taksim Meydanı'nda büyük bir törenle hizmete açıldı. Atatürk Ansiklopedisi'ne göre açılış töreni 8 Ağustos 1928'de saat 18.00'de gerçekleştirildi ve törene 30 binden fazla kişinin katıldığı belirtildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 1928 kronolojisinde de 8 Ağustos 1928'de Taksim Anıtı'nın açıldığı kaydediliyor.
1964: Cengiz Topel Kıbrıs semalarında şehit oldu
8 Ağustos 1964, Türk havacılık ve Kıbrıs tarihinin acı günlerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Türk Hava Kuvvetleri pilotlarından Yüzbaşı Cengiz Topel, Kıbrıs'taki çatışmalar sırasında kullandığı uçağın yerden açılan ateş sonucu düşürülmesinin ardından paraşütle indi. Esir alınan Topel, Rumlar tarafından öldürüldü.
Türk resmî kaynaklarında Cengiz Topel, Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi olarak anılıyor.
Topel'in naaşı 12 Ağustos 1964'te Türkiye'ye getirildi ve 14 Ağustos'ta İstanbul'daki Sakızağacı Hava Şehitliği'ne defnedildi.
8 Ağustos'ta dünyada yaşanan önemli olaylar
1588: İspanyol Armadası'nın İngiltere'ye yönelik seferi büyük bir yenilgiyle sonuçlandı.
1876: Thomas Edison, teksir makinesi olarak bilinen mimeograph için patent aldı.
1908: Wilbur Wright, Fransa'nın Le Mans kentinde Avrupa'daki ilk gösteri uçuşlarından birini gerçekleştirdi.
1929: Alman hava gemisi Graf Zeppelin, dünya çevresindeki ilk uçuşuna başladı.
1945: Sovyetler Birliği, Japonya'ya savaş ilan etti. Bu gelişme, II. Dünya Savaşı'nın son günlerinde önemli bir dönüm noktası oldu.
1963: ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere nükleer denemelerin atmosferde, uzayda ve su altında yapılmasını yasaklayan antlaşmayı imzaladı.
1974: ABD Başkanı Richard Nixon, Watergate skandalının ardından istifa edeceğini açıkladı.
1988: Myanmar'da demokrasi yanlısı 8888 Ayaklanması başladı. Tarihe geçen protestolar adını 8 Ağustos 1988 tarihinden aldı.
2008: Pekin Olimpiyatları'nın açılış töreni gerçekleştirildi.
8 Ağustos'un İslam ve Osmanlı tarihi açısından önemi
8 Ağustos, İslam tarihi açısından özellikle Osmanlı Devleti dönemindeki gelişmeler nedeniyle dikkat çekiyor.
Osmanlı tahtında IV. Mehmed dönemi başladı
8 Ağustos 1648'de henüz 7 yaşındaki IV. Mehmed'in tahta çıkması, Osmanlı tarihinin uzun süreli hükümdarlık dönemlerinden birinin başlangıcı oldu. IV. Mehmed yaklaşık 39 yıl tahtta kaldı ve Osmanlı'nın Köprülüler dönemine geçişinde önemli bir hükümdar olarak tarihe geçti.
Aynı tarihe ilişkin bazı tarih listelerinde 1526'da Uyluk Kuşatması'nın sonuçlandığı ve şehrin Osmanlı topraklarına katıldığı da aktarılıyor.
Bu nedenle 8 Ağustos, yalnızca modern Türkiye tarihi açısından değil, Osmanlı siyasi tarihi açısından da dikkat çekici bir tarihtir.
8 Ağustos'ta doğan ünlü isimler
Dustin Hoffman – 1937
Ünlü Amerikalı oyuncu Dustin Hoffman, 8 Ağustos 1937'de dünyaya geldi. “The Graduate”, “Kramer vs. Kramer” ve “Rain Man” gibi yapımlardaki performanslarıyla sinema tarihinin tanınan oyuncuları arasında yer aldı.
Roger Federer – 1981
Tenis tarihinin en önemli sporcularından Roger Federer, 8 Ağustos 1981'de İsviçre'nin Basel kentinde doğdu.
Esther Williams – 1921
Amerikalı yüzücü ve oyuncu Esther Williams, 8 Ağustos 1921'de doğdu. Hollywood'un yüzme temalı filmleriyle tanınan yıldızlarından biri oldu.
Aliya İzzetbegoviç – 1925
Bosna-Hersek'in bağımsızlık sürecinin önemli siyasi isimlerinden ve ülkenin ilk cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç, 8 Ağustos 1925'te doğdu.
Shawn Mendes – 1998
Kanadalı şarkıcı ve söz yazarı Shawn Mendes, 8 Ağustos 1998'de doğdu.
8 Ağustos'ta hayatını kaybedenler
Cengiz Topel – 1964
Türk Hava Kuvvetleri'nin pilotlarından Yüzbaşı Cengiz Topel, Kıbrıs'ta görev yaptığı sırada şehit edildi. Türk resmî kaynaklarında Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi olarak anılıyor.
Patricia Neal – 2010
Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu Patricia Neal, 8 Ağustos 2010'da 84 yaşında hayatını kaybetti. Neal, 1963 yapımı Hud filmindeki performansıyla En İyi Kadın Oyuncu Oscar'ını kazanmıştı.
Glen Campbell – 2017
Amerikalı country müzik sanatçısı ve oyuncu Glen Campbell, 8 Ağustos 2017'de hayatını kaybetti.
Olivia Newton-John – 2022
“Grease” filmiyle dünya çapında ün kazanan Avustralyalı-İngiliz şarkıcı ve oyuncu Olivia Newton-John, 8 Ağustos 2022'de yaşamını yitirdi.
Rodriguez – 2023
“Searching for Sugar Man” belgeseliyle hayat hikâyesi yeniden dünya çapında gündeme gelen Amerikalı şarkıcı ve söz yazarı Rodriguez, 8 Ağustos 2023'te hayatını kaybetti.
Issa Hayatou – 2024
Kamerunlu spor yöneticisi ve eski FIFA başkanvekili Issa Hayatou, 8 Ağustos 2024'te hayatını kaybetti.
8 Ağustos neden önemli?
8 Ağustos, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e, Çanakkale'den Kıbrıs'a uzanan Türkiye tarihindeki önemli gelişmelerin yanı sıra dünya tarihindeki siyasi, askerî, bilimsel ve kültürel olaylarla da öne çıkıyor.
Özellikle IV. Mehmed'in tahta çıkışı, Mustafa Kemal'in Anafartalar Grup Komutanlığı'na atanması, Taksim Cumhuriyet Anıtı'nın açılması ve Cengiz Topel'in Kıbrıs'ta şehit olması, 8 Ağustos'u Türk tarihi açısından dikkat çekici tarihlerden biri haline getiriyor.
Bugün aynı zamanda Dustin Hoffman, Roger Federer, Esther Williams, Aliya İzzetbegoviç ve Shawn Mendes gibi farklı alanlarda tanınan isimlerin doğum günü; Patricia Neal, Glen Campbell, Olivia Newton-John, Rodriguez ve Issa Hayatou gibi önemli isimlerin ise ölüm yıl dönümü olarak tarihte yer alıyor.