9 Eylül, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından birine sahne oldu. 9 Eylül 1922'de İzmir, Türk ordusu tarafından işgalden kurtarılırken, 9 Eylül 1923'te Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde Halk Fırkası kuruldu. Peki 9 Eylül'de Türkiye, İslam dünyası ve dünya tarihinde başka hangi önemli olaylar yaşandı? İşte 9 Eylül tarihte bugün yaşanan önemli gelişmeler, doğan ve hayatını kaybeden ünlü isimler...
9 Eylül 1922: İzmir işgalden kurtarıldı
9 Eylül, Türkiye açısından en önemli tarihî günlerden biri olarak kabul ediliyor.
26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz'un ardından Türk ordusu, Yunan kuvvetlerini Anadolu'dan çıkarmak amacıyla takip harekâtını sürdürdü. 30 Ağustos'taki Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin ardından ilerleyen Türk birlikleri, 9 Eylül 1922 sabahı İzmir'e girdi.
Millî Savunma Bakanlığı'nın Atatürk kronolojisinde de 9 Eylül 1922, İzmir'in alınmasıyla ilgili tarihî gün olarak yer alıyor. Türk birliklerinin İzmir'e girmesiyle Yunan işgali sona erdi.
Atatürk Araştırma Merkezi de 9 Eylül 1922'yi, Büyük Taarruz'un ardından gerçekleştirilen takip harekâtının İzmir'de sonuçlanması ve Yunan işgalinin sona ermesi açısından önemli bir dönüm noktası olarak belirtiyor.
Bu nedenle 9 Eylül İzmir'in Kurtuluş Günü, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin en önemli sembollerinden biri haline geldi.
9 Eylül 1923: Halk Fırkası kuruldu
Türk siyasi tarihinde de 9 Eylül'ün ayrı bir önemi bulunuyor.
9 Eylül 1923'te Halk Fırkası kuruldu. Daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi adını alacak olan siyasi oluşumun kuruluş tarihi 9 Eylül 1923 olarak kabul ediliyor.
Atatürk Ansiklopedisi'ne göre Halk Fırkası'nın kuruluş sürecinde parti tüzüğü 9 Eylül'de kabul edildi. Mustafa Kemal Atatürk ise 11 Eylül'de yapılan toplantıda partinin genel başkanlığına seçildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 1923 kronolojisinde de 9 Eylül 1923 – Halk Fırkası kuruldu bilgisi yer alıyor.
İslam ve Türk-İslam tarihi açısından 9 Eylül
9 Eylül, Türk-İslam tarihi bakımından da dikkat çeken olaylara sahne oldu.
1141 – Katvan Muharebesi
9 Eylül 1141 tarihinde Orta Asya'da Katvan Muharebesi gerçekleşti. Karahitay hükümdarı Yelü Dashi'nin kuvvetleri ile Büyük Selçuklu Sultanı Ahmed Sencer'in ordusu arasındaki savaş, Selçuklu tarihinin önemli askerî kırılmalarından biri olarak kabul edilir.
1493 – Krbava Muharebesi
9 Eylül 1493'te Osmanlı kuvvetleri ile Hırvat kuvvetleri arasında Krbava Muharebesi gerçekleşti. Savaş, Osmanlıların Balkanlar'daki askerî faaliyetleri açısından tarihe geçen olaylardan biri oldu.
1570 – Lefkoşa Osmanlıların eline geçti
9 Eylül 1570, Kıbrıs'ın Osmanlılar tarafından fethi sürecinin önemli tarihlerinden biridir.
Lefkoşa, uzun süren kuşatmanın ardından 9 Eylül 1570'te Osmanlı kuvvetlerinin eline geçti. Lefkoşa Belediyesi'nin tarihî anlatımında da kentin o gün Osmanlı kuvvetleri tarafından ele geçirildiği belirtiliyor.
Bu gelişme, 1570-1571 Kıbrıs Seferi'nin en önemli aşamalarından birini oluşturdu.
9 Eylül'de dünyada yaşanan önemli olaylar
9 Eylül yalnızca Türk tarihinde değil, dünya tarihinde de birçok önemli gelişmeye sahne oldu.
- MÖ 479: Platea Muharebesi gerçekleşti.
- 1543: Mary Stuart, henüz 9 yaşındayken İskoçya Kraliçesi olarak taç giydi.
- 1850: Kaliforniya, ABD'nin 31. eyaleti oldu.
- 1886: Bern Uluslararası Telif Hakları Konvansiyonu toplandı.
- 1892: Jüpiter'in uydularından Amalthea keşfedildi.
- 1914: İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlı hükümetinin kabul ettiği kapitülasyonları reddetti.
- 1945: Çin-Japon Savaşı resmen sona erdi.
- 1951: Çin Halk Cumhuriyeti ordusu Tibet'in başkenti Lhasa'ya girdi.
- 1961: ABD Donanması'nın nükleer enerjiyle çalışan USS Long Beach gemisi hizmete girdi.
- 1976: Çin lideri Mao Zedong hayatını kaybetti.
9 Eylül'de kimler doğdu?
Tarih boyunca 9 Eylül'de dünyaya gelen tanınmış isimler arasında şunlar bulunuyor:
- 1828 – Lev Tolstoy: Dünyaca ünlü Rus yazar.
- 1869 – Abdullah Cevdet: Osmanlı dönemi düşünürü, siyasetçi ve yazar.
- 1906 – Ali Hadi Bara: Türk heykeltıraş.
- 1966 – Adam Sandler: ABD'li oyuncu ve komedyen.
- 1966 – David Bennent: İsviçreli oyuncu.
- 1966 – Georg Hackl: Alman olimpiyat şampiyonu kızakçı.
- 1996 – Lennard Kämna: Alman profesyonel bisikletçi.
9 Eylül'de kimler öldü?
9 Eylül tarihinde hayatını kaybeden tanınmış kişiler arasında ise:
- 1513 – IV. James: İskoçya Kralı.
- 1976 – Mao Zedong: Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurucu liderlerinden.
- 1984 – Yılmaz Güney: Türk sinemacı, yönetmen, senarist ve oyuncu.
- 1990 – Samuel K. Doe: Liberyalı asker ve devlet başkanı.
9 Eylül neden önemli?
Türkiye açısından bakıldığında 9 Eylül, öncelikle İzmir'in kurtuluşu ile özdeşleşmiş bir tarih.
1922'de Türk ordusunun İzmir'e girmesi, Millî Mücadele'nin askerî safhasındaki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. 1923'te ise aynı tarih, Halk Fırkası'nın kuruluşuyla Türkiye'nin siyasi tarihinde de önemli bir yere sahip oldu.
Bu nedenle 9 Eylül, hem Millî Mücadele tarihi hem de Cumhuriyet'in kuruluş süreci açısından Türkiye'nin hafızasında özel bir yere sahip.
Kısaca 9 Eylül
Türkiye tarihi: 1922'de İzmir kurtarıldı, 1923'te Halk Fırkası kuruldu.
Türk-İslam tarihi: 1141 Katvan Muharebesi, 1493 Krbava Muharebesi ve 1570 Lefkoşa'nın Osmanlılar tarafından alınması gibi gelişmeler yaşandı.
Dünya tarihi: Bilim, siyaset, savaş ve kültür alanlarında çok sayıda önemli gelişme meydana geldi.
Doğumlar: Lev Tolstoy, Abdullah Cevdet, Adam Sandler ve başka tanınmış isimler 9 Eylül'de doğdu.
Ölümler: Mao Zedong ve Yılmaz Güney gibi isimler 9 Eylül tarihinde hayatını kaybetti.