10 Ekim tarihinde tarihe damga vuran olaylar, dünyaca ünlü isimlerin doğumları ve vefatları yeniden gündemde. Kerbelâ Olayı’ndan Ankara Garı saldırısına, önemli bilimsel ve siyasi gelişmelerden sanat dünyasının unutulmaz isimlerine kadar 10 Ekim’in tarihî önemi…
10 Ekim tarihinde tarihte neler oldu?
Tarih boyunca 10 Ekim, dünya ve Türkiye tarihinde önemli siyasi, toplumsal, kültürel ve dinî gelişmelere sahne oldu. İslam tarihinde derin izler bırakan Kerbelâ Olayı, Türkiye’de 2015 yılında yaşanan Ankara Garı saldırısı ve dünya çapında yankı uyandıran gelişmeler, bu tarihin öne çıkan olayları arasında yer alıyor.
İşte 10 Ekim tarihinde yaşanan önemli olaylar, bugün doğanlar ve hayatını kaybeden tanınmış isimler…
10 Ekim’de yaşanan önemli olaylar
- 415: İstanbul’daki Ayasofya’nın ikinci yapısı, İmparator II. Theodosius döneminde ibadete açıldı.
- 680: İslam tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Kerbelâ Olayı’nda Hz. Muhammed’in torunu Hüseyin bin Ali ve beraberindeki birçok kişi hayatını kaybetti. Olay, Hicrî takvimde 10 Muharrem 61 tarihinde gerçekleşti; miladi karşılığı kaynaklarda genellikle 10 Ekim 680 olarak verilir.
- 1780: Karayipler’de meydana gelen Büyük Kasırga, bölgede büyük yıkıma ve yaklaşık 20 bin kişinin ölümüne yol açtı.
- 1847: İstanbul’da güneş tutulması gözlemlendi.
- 1903: İngiliz kadın hakları savunucusu Emmeline Pankhurst, kadınların siyasi hakları için mücadele eden Kadınların Sosyal ve Siyasal Birliği’ni kurdu.
- 1911: Çin’de Xinhai Devrimi sürecinde Qing Hanedanı’na karşı ayaklanmalar başladı. Bu süreç, Çin’de imparatorluk yönetiminin sona ermesine giden yolu açtı.
- 1930: Türkiye’de Oramar Ayaklanması’nın bastırılmasına ilişkin gelişmeler tarihe geçti.
- 1964: Yaz Olimpiyat Oyunları Tokyo’da başladı. Böylece olimpiyatlar ilk kez Asya kıtasında düzenlendi.
- 1970: Fiji, Birleşik Krallık’tan bağımsızlığını kazandı.
- 1985: Achille Lauro gemisinin kaçırılmasıyla bağlantılı kişileri taşıyan uçak, ABD savaş uçakları tarafından durduruldu ve İtalya’daki Sigonella Üssü’ne indirildi.
- 2010: Hollanda Antilleri dağıldı ve Karayipler’deki siyasi statüler yeniden düzenlendi.
- 2015: Ankara Garı önünde düzenlenen Emek, Barış ve Demokrasi Mitingi öncesinde gerçekleştirilen bombalı saldırıda 100’den fazla kişi hayatını kaybetti, yüzlerce kişi yaralandı. Saldırı, Türkiye’nin yakın tarihindeki en ağır terör saldırılarından biri olarak hafızalara kazındı.
Türkiye tarihinde 10 Ekim
10 Ekim 2015 Ankara Garı saldırısı, Türkiye tarihinde bu tarihle özdeşleşen en önemli olaylardan biridir. Barış, emek ve demokrasi çağrısıyla düzenlenen miting öncesinde meydana gelen iki patlama, çok sayıda insanın yaşamını yitirmesine ve yaralanmasına neden oldu. Olay, Türkiye’de toplumsal hafıza ve güvenlik tartışmalarında önemli bir yer edindi.
10 Ekim, aynı zamanda farklı yıllarda yaşanan siyasi gelişmeler, seçimler ve toplumsal olaylarla da tarih kayıtlarında yer alıyor.
İslam tarihinde 10 Ekim: Kerbelâ Olayı
İslam tarihi açısından 10 Ekim denildiğinde öne çıkan olaylardan biri Kerbelâ Olayı olarak biliniyor.
680 yılında, Hicrî 61 yılının 10 Muharrem gününde Irak’ın Kerbelâ bölgesinde yaşanan olaylarda Hz. Muhammed’in torunu Hüseyin bin Ali ve yanındaki birçok kişi öldürüldü. Olay, İslam dünyasının siyasi ve dinî tarihinde derin izler bıraktı.
Özellikle Şii İslam geleneğinde önemli bir yere sahip olan Kerbelâ, zulme karşı duruş, adalet, fedakârlık ve bağlılık temalarıyla anılıyor. Aşure Günü’nde Kerbelâ’da hayatını kaybedenler için anma etkinlikleri düzenleniyor.
Tarih notu: Hicrî takvim ay esaslı olduğu için Muharrem ayının 10. günü her yıl miladi takvimde farklı bir tarihe denk gelir. Kerbelâ’nın miladi karşılığı tarih kaynaklarında çoğunlukla 10 Ekim 680 olarak belirtilse de dönüşüm hesaplamalarına bağlı farklı tarihlendirmelerle de karşılaşılabilir.
10 Ekim’de doğan ünlü isimler
10 Ekim tarihinde dünyaya gelen ve sanat, bilim, edebiyat ile spor alanlarında tanınan isimlerden bazıları şunlardır:
- Giuseppe Verdi (1813): İtalyan opera bestecisi. La Traviata, Aida ve Rigoletto gibi eserleriyle klasik müzik tarihine damga vurdu.
- Fridtjof Nansen (1861): Norveçli kâşif, bilim insanı ve diplomat. Mültecilere yönelik çalışmalarıyla 1922 Nobel Barış Ödülü’nü kazandı.
- Helen Hayes (1900): Amerikalı tiyatro ve sinema oyuncusu. Sahne sanatlarının önemli isimlerinden biri oldu.
- Thelonious Monk (1917): Amerikalı caz piyanisti ve besteci. Modern cazın gelişiminde etkili isimler arasında yer aldı.
- Harold Pinter (1930): İngiliz oyun yazarı, senarist ve yönetmen. 2005 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı.
- Brett Favre (1969): Amerikan futbolunun tanınmış oyuncularından biri.
- Mýa (1979): Amerikalı şarkıcı, söz yazarı ve oyuncu.
10 Ekim’de hayatını kaybeden ünlü isimler
10 Ekim tarihinde hayatını kaybeden tanınmış kişiler arasında şu isimler bulunuyor:
- Hüseyin bin Ali (680): Hz. Muhammed’in torunu; Kerbelâ Olayı’nda hayatını kaybetti.
- Aleksey Konstantinoviç Tolstoy (1875): Rus şair, romancı ve oyun yazarı.
- Orson Welles (1985): Amerikalı oyuncu, yönetmen ve yapımcı. Sinema tarihinin etkili isimleri arasında gösterilir.
- Christopher Reeve (2004): Özellikle Superman rolüyle tanınan Amerikalı oyuncu ve yönetmen.
- Stephen Gately (2009): İrlandalı şarkıcı ve Boyzone grubunun üyelerinden biri.
- Solomon Burke (2010): Amerikalı soul ve gospel müziği sanatçısı.
10 Ekim’in dünya tarihindeki önemi
10 Ekim, dinî ve toplumsal hafızada iz bırakan olayların yanı sıra bilim, sanat, siyaset ve uluslararası ilişkiler açısından da dikkat çekici bir tarihtir. Tokyo Olimpiyatları’nın başlaması, Fiji’nin bağımsızlığı ve kadın hakları hareketinin gelişimindeki önemli adımlar, bu tarihte yaşanan gelişmeler arasında öne çıkıyor.
Türkiye açısından ise Ankara Garı saldırısı, 10 Ekim’in yakın tarihteki en acı olaylarından biri olarak anılmasını sağlıyor.
Tarihte bugün yaşanan olaylar, geçmişin yalnızca önemli gün ve kişilerden oluşmadığını; toplumların hafızasını şekillendiren gelişmelerin bugünü de etkilediğini gösteriyor.