19 Kasım tarihinde tarihe damga vuran birçok önemli gelişme yaşandı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın vefatından Atatürk'ün naaşının Ankara'ya nakledilmesine, Türkiye tarihindeki önemli olaylardan dünyada iz bırakan gelişmelere kadar 19 Kasım'ın tarihî geçmişini, doğanları ve hayatını kaybedenleri derledik.
19 Kasım tarihinde tarihte neler oldu?
Takvimler 19 Kasım'ı gösterdiğinde dünya tarihinde siyaset, bilim, sanat, spor ve toplumsal yaşam açısından önemli gelişmeler yaşandı. Bu tarih, Türk tarihi ve İslam dünyası açısından da dikkat çeken olayları barındırıyor.
Özellikle 1092 yılında Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın hayatını kaybetmesi, 1938 yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşının İstanbul'dan Ankara'ya nakledilmesi ve 1969 yılında Apollo 12'nin Ay'a inişi, 19 Kasım'ın öne çıkan tarihî olayları arasında yer alıyor.
İşte 19 Kasım tarihte bugün yaşanan önemli olaylar, dünyaya gelenler ve hayatını kaybedenler...
19 Kasım'da yaşanan önemli olaylar
1595: Osmanlı Sadrazamı Koca Sinan Paşa, Eflak Seferi'ndeki başarısızlığı nedeniyle görevden alındı.
1808: İstanbul'da Kandıralı Mehmed önderliğinde büyük bir ayaklanma çıktı. Yeniçeriler ile sekbanlar arasında yaşanan çatışmalarda binlerce kişi hayatını kaybetti.
1816: Varşova Üniversitesi kuruldu.
1863: ABD Başkanı Abraham Lincoln, Gettysburg Muharebesi sonrasında tarihe geçen Gettysburg Konuşması'nı yaptı.
1900: İngiltere'de kadınlara oy hakkı verilmesini isteyen 119 kadın tutuklandı.
1920: Mehmet Akif Ersoy, Kastamonu Nasrullah Camii'nde Millî Mücadele'yi destekleyen önemli bir vaaz verdi.
1922: Edirne'nin Meriç ve Keşan ilçeleri Yunan işgalinden kurtuldu.
1938: Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşı, İstanbul'daki törenlerin ardından Ankara'ya götürülmek üzere yola çıkarıldı.
1942: Sovyet ordusu, Stalingrad'daki Alman kuvvetlerine karşı Uranüs Harekâtı'nı başlattı.
1949: İstanbul Radyosu, Harbiye'deki yeni binasında yeniden yayın hayatına başladı.
1960: Türkiye'de çıkarılan af düzenlemesinden yaklaşık 15 bin tutuklu ve hükümlü yararlandı.
1969: Apollo 12 uzay aracının Ay modülü yüzeye indi. Astronotlar Charles Conrad ve Alan Bean, Ay'a ayak basan üçüncü ve dördüncü insanlar oldu.
1969: Brezilyalı futbolcu Pelé, kariyerinin 1000'inci golünü attı.
1977: Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat, İsrail'i ziyaret eden ilk Arap devlet başkanı oldu.
1985: ABD Başkanı Ronald Reagan ile Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov, Cenevre'de ilk kez bir araya geldi.
1988: Benazir Butto, Pakistan'da başbakan seçildi.
1991: Süleyman Demirel liderliğindeki DYP ile Erdal İnönü liderliğindeki SHP arasında kurulan koalisyon hükümeti göreve başladı.
1994: Türk halterciler Halil Mutlu ve Naim Süleymanoğlu, dünya şampiyonasında önemli başarılara imza attı.
1999: İstanbul'da düzenlenen AGİT Zirvesi kapsamında Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması'nın uyarlanmış hâli imzalandı.
19 Kasım'ın Türkiye tarihi açısından önemi
19 Kasım 1938 – Atatürk'ün naaşının Ankara'ya nakli
19 Kasım, Türkiye Cumhuriyeti tarihi açısından oldukça anlamlı bir gündür.
Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşı 19 Kasım 1938'de İstanbul'dan Ankara'ya doğru yola çıkarıldı. Dolmabahçe Sarayı'nda düzenlenen törenin ardından Atatürk'ün cenazesi top arabasıyla Sarayburnu'na götürüldü.
Buradan Zafer torpidosuna, ardından Yavuz zırhlısına nakledilen naaş, deniz yoluyla İzmit'e ulaştırıldı. İzmit'ten trenle Ankara'ya gönderilen Atatürk'ün naaşı, 20 Kasım'da Ankara'ya ulaştı.
21 Kasım 1938 tarihinde düzenlenen devlet töreninin ardından Atatürk, Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine defnedildi. 10 Kasım 1953 tarihinde ise naaşı Anıtkabir'e nakledildi.
1922 – Meriç ve Keşan'ın kurtuluşu
19 Kasım 1922'de Edirne'nin Meriç ve Keşan ilçeleri Yunan işgalinden kurtuldu. Mudanya Ateşkes Antlaşması sonrasında Doğu Trakya'daki işgal kuvvetlerinin çekilmesi sürecinde yaşanan bu gelişme, bölgenin yeniden Türk yönetimine geçmesi açısından önem taşıdı.
1920 – Mehmet Akif Ersoy'un Nasrullah Camii vaazı
Millî Mücadele döneminin önemli isimlerinden Mehmet Akif Ersoy, 19 Kasım 1920'de Kastamonu'daki Nasrullah Camii'nde verdiği vaazla halkı Millî Mücadele'ye destek olmaya çağırdı. Bu konuşma, dönemin toplumsal dayanışma ve bağımsızlık mücadelesi açısından önemli belgelerinden biri olarak kabul ediliyor.
19 Kasım'ın İslam ve Türk-İslam tarihi açısından önemi
1092 – Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah hayatını kaybetti
19 Kasım 1092 tarihinde Büyük Selçuklu Devleti'nin en güçlü hükümdarlarından Sultan Melikşah, Bağdat'ta hayatını kaybetti.
1072-1092 yılları arasında hükümdarlık yapan Melikşah, Sultan Alparslan'ın oğluydu. Onun döneminde Büyük Selçuklu Devleti siyasi, askerî ve ekonomik bakımdan büyük bir güce ulaştı.
Melikşah'ın hükümdarlığı döneminde devletin sınırları genişledi, bilim ve kültür faaliyetleri desteklendi. Ünlü vezir Nizamülmülk de bu dönemde devlet yönetiminde önemli görevler üstlendi.
Sultan Melikşah'ın 19 Kasım 1092'deki ölümü, Büyük Selçuklu Devleti'nde taht mücadelelerinin ve siyasi karışıklıkların önünü açan gelişmelerden biri oldu.
Not: Melikşah'ın ölüm nedeni konusunda kaynaklarda farklı rivayetler bulunmaktadır. TDV İslâm Ansiklopedisi, 16 Şevval 485 (19 Kasım 1092) tarihinde Bağdat'ta vefat ettiğini kaydediyor.
19 Kasım'da kimler doğdu?
Tarih boyunca 19 Kasım tarihinde dünyaya gelen önemli isimler arasında siyasetçiler, sanatçılar, bilim insanları ve sporcular bulunuyor.
1888 – José Raúl Capablanca: Kübalı dünya satranç şampiyonu.
1909 – Peter Drucker: Yönetim biliminin önemli isimlerinden Avusturyalı yazar ve düşünür.
1912 – İsmail Baha Sürelsan: Türk klasik müziği bestecisi ve araştırmacısı. Bursa'da dünyaya geldi.
1917 – Indira Gandhi: Hindistan'ın eski başbakanlarından.
1936 – Süleyman Turan: Türk sinema ve tiyatro oyuncusu.
1942 – Calvin Klein: Amerikalı moda tasarımcısı.
1959 – Allison Janney: Amerikalı oyuncu.
1961 – Meg Ryan: Amerikalı sinema oyuncusu.
1962 – Jodie Foster: Amerikalı oyuncu ve yönetmen.
1969 – Ertuğrul Sağlam: Türk futbolcu ve teknik direktör.
1976 – Jack Dorsey: Twitter'ın kurucularından Amerikalı girişimci.
1983 – Adam Driver: Amerikalı sinema oyuncusu.
1986 – Açelya Topaloğlu: Türk oyuncu.
Özellikle İsmail Baha Sürelsan, Türk müziğine kazandırdığı eserler ve araştırmalarıyla kültür tarihimizde önemli bir yere sahip.
19 Kasım'da kimler hayatını kaybetti?
19 Kasım tarihinde sanat, edebiyat, siyaset, spor ve bilim dünyasından önemli isimler hayatını kaybetti.
1092 – Sultan Melikşah: Büyük Selçuklu Devleti'nin hükümdarı.
1828 – Franz Schubert: Avusturyalı besteci. Klasik müzik tarihinin önemli isimlerinden.
1979 – İlhan Egemen Darendelioğlu: Türk gazeteci, yazar ve eski milletvekili. İstanbul'da uğradığı silahlı saldırıda hayatını kaybetti.
1981 – Enver Gökçe: Türk şair ve yazar.
1984 – Enver Ergun: Viyana'da görev yapan Birleşmiş Milletler diplomatı. Bombalı saldırıda hayatını kaybetti.
1988 – Christina Onassis: Yunan asıllı Amerikalı iş insanı.
2010 – Feriha Sanerk: Türkiye'nin ilk kadın emniyet müdürü.
2011 – Ömer Lütfi Akad: Türk sinemasının önemli yönetmenlerinden.
2013 – Frederick Sanger: Nobel Kimya Ödülü sahibi İngiliz biyokimyager.
2014 – Mike Nichols: Amerikalı film yönetmeni ve yapımcı.
2020 – Reşit Karabacak: Türk güreşçi ve millî sporcu.
Bu isimler arasında özellikle Ömer Lütfi Akad, Türk sinemasına kazandırdığı eserlerle; Enver Gökçe ise Türk edebiyatındaki şiirleriyle hatırlanıyor.
19 Kasım'ın dünyada özel gün olarak önemi
Dünya Tuvalet Günü: Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilen 19 Kasım Dünya Tuvalet Günü, temiz suya ve güvenli sanitasyon hizmetlerine erişimin önemine dikkat çekiyor.
Bu özel gün, dünya genelinde sağlıklı yaşam koşullarının geliştirilmesi ve hijyen sorunlarının azaltılması konusunda farkındalık oluşturmayı amaçlıyor