Tarih boyunca 4 Kasım, dünya ve Türkiye tarihinde önemli siyasi gelişmelere, toplumsal olaylara ve kültürel dönüm noktalarına sahne oldu. Peki, 4 Kasım'da neler yaşandı, kimler doğdu, kimler hayatını kaybetti? İşte Türkiye ve İslam tarihi açısından da dikkat çeken olaylarla 4 Kasım'ın tarihsel geçmişi…
4 Kasım tarihinde yaşanan önemli olaylar
1515 – Diyarbekir Eyaleti kuruldu. Osmanlı Devleti'nde Diyarbekir Eyaleti oluşturuldu. Bıyıklı Mehmet Paşa, eyaletin ilk beylerbeyi olarak görevlendirildi. Bu gelişme, Osmanlı'nın Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki idari yapılanması açısından önem taşıdı.
1757 – III. Mustafa'nın kılıç kuşanma töreni yapıldı. Osmanlı padişahı III. Mustafa'nın kılıç kuşanma töreninde, Hz. Ömer'e ait olduğu belirtilen kılıç kullanıldı.
1875 – Selanik'te kadınlara yönelik dergi yayımlanmaya başladı. Kadınlar İçin Ayine adlı dergi, Selanik'te yayın hayatına başladı. Dergi, dönemin kadınların eğitimi ve toplumsal hayattaki yeri açısından dikkat çeken yayınları arasında yer aldı.
1909 – Haydarpaşa Garı törenle açıldı. İstanbul'un önemli ulaşım yapılarından Haydarpaşa Garı, Bağdat Demiryolu projesi kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların ardından törenle hizmete açıldı.
1922 – Son Osmanlı Hükûmeti sona erdi. Tevfik Paşa kabinesinin istifasıyla İstanbul'daki son Osmanlı Hükûmeti ortadan kalktı. İstanbul, Ankara Hükûmetinin denetimine girdi. Aynı gün Osmanlı Devleti'nin resmî gazetesi Takvim-i Vekayi'nin son sayısı yayımlandı. İsmet İnönü Paşa da saltanatın kaldırıldığını İtilaf Devletlerine bildirdi.
1922 – Tutankamon'un mezarı keşfedildi. İngiliz arkeolog Howard Carter ve ekibi, Mısır'daki Krallar Vadisi'nde firavun Tutankamon'un mezarını keşfetti. Bu keşif, arkeoloji tarihinin en önemli gelişmelerinden biri olarak kabul edildi.
1933 – Atatürk'ün Selanik'teki doğduğu eve anı levhası yerleştirildi. Yunanistan Hükûmeti, Mustafa Kemal Atatürk'ün doğduğu eve, kendisini Türk milletinin büyük yenilikçisi ve Balkan birliğinin destekçisi olarak tanımlayan bir anı levhası koydu.
1937 – Atatürk'e madalya verildi. Mark Twain Cemiyeti tarafından Mustafa Kemal Atatürk'e madalya takdim edildi.
1946 – UNESCO'nun kuruluş süreci tamamlandı. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün (UNESCO) kuruluş sözleşmesi 4 Kasım 1946'da yürürlüğe girdi.
1950 – Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi imzaya açıldı. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Roma'da imzaya açılarak insan haklarının uluslararası düzeyde korunması bakımından önemli bir adım oldu.
1956 – Sovyetler Birliği Macaristan'a müdahale etti. Sovyet birlikleri, Macaristan'daki ayaklanmayı bastırmak amacıyla ülkeye geniş çaplı askerî müdahalede bulundu. Olay, Soğuk Savaş döneminin önemli gelişmelerinden biri olarak tarihe geçti.
1969 – Demokrat Partililerin siyasi hakları iade edildi. Cumhuriyet Senatosu, 27 Mayıs 1960 müdahalesinin ardından siyasi hakları ellerinden alınan Demokrat Partililerin haklarının iadesine ilişkin karar aldı.
1972 – İsmet İnönü CHP'den istifa etti. Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Cumhuriyet Halk Partisi üyeliğinden ayrıldı.
1977 – Güney Afrika'ya silah ambargosu uygulandı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, apartheid rejimine karşı Güney Afrika'ya yönelik zorunlu silah ambargosu kararı aldı.
1979 – İran'da ABD Büyükelçiliği işgal edildi. Tahran'daki ABD Büyükelçiliği, İranlı öğrenciler tarafından işgal edildi. 52 Amerikalının rehin alınmasıyla başlayan kriz 444 gün sürdü.
1981 – Yükseköğretim Kanunu onaylandı. Türkiye'de üniversitelerin yönetim ve işleyişinde köklü değişikliklere yol açan Yükseköğretim Kanunu, Millî Güvenlik Konseyi tarafından onaylandı. YÖK'ün kuruluşunun hukuki temelini oluşturan süreç bu gelişmeyle ilerledi.
1993 – Ahmet Cem Ersever'in cesedi bulundu. Emekli Binbaşı Ahmet Cem Ersever'in cesedi Ankara yakınlarında bulundu. Olay, Türkiye'nin yakın tarihindeki dikkat çeken ve tartışılan gelişmeler arasında yer aldı.
1995 – İzmir'de büyük sel felaketi yaşandı. İzmir'de meydana gelen sel felaketinde çok sayıda kişi hayatını kaybetti, kentte büyük maddi hasar oluştu.
2008 – Barack Obama ABD Başkanı seçildi. Barack Obama, ABD başkanlık seçimlerini kazanarak ülkenin ilk Afrika kökenli başkanı oldu.
4 Kasım'ın Türkiye ve İslam tarihi açısından önemi
4 Kasım, Türk tarihi açısından özellikle Osmanlı Devleti'nden Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmetine geçiş sürecinin önemli tarihlerinden biridir.
1922 yılında Tevfik Paşa kabinesinin istifasıyla İstanbul'daki son Osmanlı Hükûmeti sona ermiş, Osmanlı'nın resmî gazetesi Takvim-i Vekayi son sayısını yayımlamıştır. Bu gelişmeler, Ankara merkezli millî egemenlik yönetiminin İstanbul üzerindeki hâkimiyetinin güçlenmesinde önemli bir aşamadır.
1515 yılında Diyarbekir Eyaleti'nin kurulması da Osmanlı'nın Anadolu'daki idari yapılanması ve bölgenin yönetimi bakımından önemli bir tarihî gelişmedir.
İslam tarihi açısından ise 4 Kasım, bazı tarih kronolojilerinde ikinci halife Hz. Ömer'in şehadetiyle ilişkilendirilmektedir. Ancak Hz. Ömer'in vefat tarihi hicrî takvimde 26 Zilhicce 23 olarak verilir; miladi takvimdeki karşılığı kullanılan takvim hesaplamasına göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle 4 Kasım, kesin ve her yıl tekrarlanan bir İslami anma tarihi olarak değerlendirilmemelidir.
4 Kasım'da kimler doğdu?
4 Kasım tarihinde dünyaya gelen, sanat, siyaset, spor ve bilim dünyasından tanınmış isimler şöyle:
1618 – Alemgir Şah: Babür İmparatorluğu'nun altıncı hükümdarı.
1879 – Will Rogers: Amerikalı oyuncu, mizahçı ve yazar.
1916 – Walter Cronkite: ABD'nin tanınmış televizyon gazetecilerinden.
1933 – Charles K. Kao: Fiber optik teknolojisinin gelişimine katkıda bulunan Nobel ödüllü fizikçi.
1945 – Ali Özgentürk: Türk sinema yönetmeni ve senarist.
1953 – Gülden Karaböcek: Türk arabesk ve fantezi müziğinin tanınmış sanatçılarından.
1957 – Zerrin Özer: Türk pop müziği sanatçısı.
1964 – Sinan Engin: Eski futbolcu, teknik direktör ve futbol yorumcusu.
1967 – Yılmaz Erdoğan: Türk oyuncu, şair, yazar, senarist ve yönetmen.
1967 – Fikret Orman: İş insanı ve Beşiktaş Kulübünün eski başkanı.
1969 – Matthew McConaughey: Oscar ödüllü Amerikalı oyuncu.
1972 – Luís Figo: Portekizli eski futbolcu.
1978 – İlke Hatipoğlu: Redd grubunun müzisyeni ve bestecisi.
1993 – Pınar Deniz: Türk oyuncu.
4 Kasım'da kimler hayatını kaybetti?
Tarihte 4 Kasım günü hayatını kaybeden önemli isimler arasında şunlar bulunuyor:
644 – Hz. Ömer: İslam tarihinin ikinci halifesi. Vefatının miladi takvimdeki karşılığı konusunda tarihsel takvim farklılıkları bulunmaktadır.
1847 – Felix Mendelssohn: Alman besteci, piyanist ve orkestra şefi.
1924 – Gabriel Fauré: Fransız besteci ve müzisyen.
1938 – Ahmet Remzi Akgöztürk: Din adamı ve TBMM Birinci Dönem Kayseri milletvekili.
1957 – Şevki Efendi: Bahai inancının önemli dinî liderlerinden.
1969 – Zeki Rıza Sporel: Türk futbolunun önemli isimlerinden, eski millî futbolcu.
1969 – İsmail Hakkı Dümbüllü: Geleneksel Türk tiyatrosunun önemli tuluat sanatçılarından.
1982 – Burhan Felek: Türk gazeteci ve yazar.
1982 – Jacques Tati: Fransız yönetmen ve oyuncu.
1983 – Doğan Avcıoğlu: Türk gazeteci, yazar ve siyasetçi.
1984 – Ümit Yaşar Oğuzcan: Türk şair.
1990 – Kenan Erim: Türk arkeolog.
1995 – İzak Rabin: İsrail Başbakanı. Tel Aviv'de düzenlenen bir barış mitinginin ardından uğradığı suikast sonucu hayatını kaybetti.
2008 – Michael Crichton: Jurassic Park başta olmak üzere birçok eseriyle tanınan Amerikalı yazar.
2015 – René Girard: Fransız tarihçi, edebiyat eleştirmeni ve filozof.
4 Kasım'ın tarihsel önemi
4 Kasım, hem Türk siyasi tarihinin önemli dönüm noktalarından birine hem de dünya tarihini etkileyen gelişmelere tanıklık etti. Osmanlı Devleti'nin İstanbul'daki son hükûmetinin sona ermesi, Tutankamon'un mezarının keşfedilmesi, Macaristan'a Sovyet müdahalesi ve İran rehine krizi bu tarihin öne çıkan olayları arasında yer aldı.
Türkiye açısından 1922 yılındaki gelişmeler, millî egemenliğe dayalı yeni devlet düzenine geçişin önemli aşamalarından biri olarak öne çıkarken, 4 Kasım'da doğan ve hayatını kaybeden sanatçı, sporcu, bilim insanı ve siyasetçiler de tarihin bu gününe iz bıraktı.