Konya’nın Meram ilçesine bağlı Hatunsaray Mahallesi, yalnızca doğal güzellikleriyle değil, taşıdığı tarihi isimle de dikkat çekiyor. Bölge sakinleri ve tarih meraklıları tarafından sıkça sorulan “Hatunsaray ismi nereden geliyor?” sorusunun cevabı, Anadolu Selçuklu dönemine uzanan köklü bir geçmişi işaret ediyor.
Konya’nın binlerce yıllık tarihine tanıklık eden yerleşimlerden biri olan Hatunsaray, adını Türk-İslam şehirleşme geleneğinde önemli bir yere sahip olan “hatun” ve “saray” kavramlarından alıyor.
Hatunsaray Ne Anlama Geliyor?
Hatunsaray ismi iki kelimeden oluşuyor:
Hatun: Türk ve İslam tarihinde hükümdar eşleri, anneleri ve soylu kadınlar için kullanılan saygın bir unvan
Saray: Dönemsel olarak yönetim merkezi, büyük konak veya idari yapı anlamına gelen yerleşim birimi
Bu birleşimle Hatunsaray, kelime anlamı itibarıyla “hatuna ait saray”, “hatun adına kurulmuş merkez” ya da “hatun vakfına bağlı yerleşim” anlamını taşıyor.
Selçuklu Döneminden Günümüze Uzanan Bir İsim
Tarihsel anlatımlar ve yerel kaynaklar, Hatunsaray adının Anadolu Selçuklu dönemine dayandığını ortaya koyuyor. Selçuklu Devleti döneminde Konya, başkent kimliğiyle yalnızca siyasi değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel bir merkezdi.
Bu dönemde: Sultan eşleri ve hanedan mensubu kadınlar adına saraylar, konaklar, imaretler ve vakıflar kuruldu. Bu yapılar etrafında köy ve yerleşim alanları gelişti. Hatunsaray’ın da bir Selçuklu hatunu adına kurulan saray ya da konak merkezli yerleşim olarak ortaya çıktığı değerlendiriliyor.
Vakıf Yerleşimi Olasılığı Güçlü
Uzmanlara göre Hatunsaray, klasik bir köy yerleşiminden ziyade vakıf temelli bir iskân alanı olabilir. Selçuklu ve erken Osmanlı dönemlerinde hatunlar adına kurulan vakıflar:
Tarımsal üretimi destekler
Gelir sağlayan köyleri bünyesinde barındırır
Sosyal hizmetlerin sürdürülebilirliğini amaçlardı
Hatunsaray’ın Meram hattında, verimli araziler üzerinde konumlanması bu ihtimali güçlendiriyor.
Coğrafi Konum İsimle Örtüşüyor
Hatunsaray’ın Konya merkezine ve Meram bölgesine yakınlığı, tarihi ulaşım ve tarım yolları üzerinde bulunması, buranın yalnızca yerleşim değil aynı zamanda idari ve ekonomik merkez olarak kullanıldığını düşündürüyor.
Dönemin “saray” kavramı: Mutlaka görkemli bir yapı değil. Bölgesel yönetim veya konaklama merkezi anlamına da geliyordu. Bu yönüyle Hatunsaray adı, bulunduğu coğrafyayla tarihsel açıdan uyum gösteriyor.
Halk Anlatıları İsmi Destekliyor
Bölge halkı arasında kuşaktan kuşağa aktarılan anlatılarda:
“Hatuna ait bir saray vardı”
“Hatun vakfıydı”
“Hatun adına kurulmuş yerdi”
şeklindeki ifadeler sıkça yer alıyor. Bu sözlü tarih anlatımları, Hatunsaray isminin rastgele verilmediğini, tarihsel bir temele dayandığını ortaya koyuyor.
Hatunsaray, Konya’nın Kadın Vakıf Kültürünü Yansıtıyor
Hatunsaray ismi, Anadolu’da kadınların sosyal ve ekonomik hayattaki rolünü de yansıtan önemli örneklerden biri olarak değerlendiriliyor. Selçuklu döneminde kadınlar adına kurulan vakıflar, şehirlerin gelişiminde aktif rol oynadı.
Bugün Hatunsaray:
Selçuklu Konya’sının izlerini taşıyan
Türk-İslam yerleşim kültürünü yansıtan
Tarihi adıyla yaşayan nadir yerleşimlerden biri olarak dikkat çekiyor.