Konya’nın köklü geçmişinde adı sıkça geçen Ali Gav, hem tarihçilerin hem de halk arasında anlatılan rivayetlerin odağında yer alıyor. Ancak bu esrarengiz şahsiyetin kim olduğuna dair kesin bir bilgi bulunmuyor. XIII. yüzyılda, bugün Karatay Medresesi ile Atatürk Lisesi çevresinde inşa edilen bir zaviyeyle bağlantılı olduğu düşünülüyor.
Araştırmalara göre Ali Gav; bu zaviyenin kurucusu, şeyhi ya da bir müderrisi olabilir. Ancak eldeki veriler bu ihtimallerden hangisinin doğru olduğunu kesinleştirmeye yetmiyor.
EFSANEYE GÖRE KALEYİ O AÇTI
Dilden dile aktarılan en dikkat çekici anlatım ise bir menkıbeye dayanıyor. Rivayete göre, Türk ordusu Konya’yı kuşattığında kaleyi ele geçirmekte zorlanır. İşte tam bu noktada sahneye Ali adında bir derviş çıkar.
Anlatıya göre derviş Ali, zekice bir plan kurar: Üzerine öküz postu geçirerek bir sığır sürüsüne karışır ve bu şekilde kale kapısından içeri sızmayı başarır. Gece olduğunda ise gizlice kapıları açarak ordunun şehre girmesini sağlar.
Farsçada “gav” kelimesinin öküz anlamına gelmesi nedeniyle, bu olaydan sonra derviş Ali’nin adı “Ali Gav” olarak anılmaya başlar. Bu hikâye, onun halk arasında bir kahraman olarak benimsenmesine neden olur.
MAHALLEYE ADINI VERDİ
Ali Gav’ın etkisi yalnızca anlatılarla sınırlı kalmaz. Osmanlı döneminde, zaviyenin bulunduğu bölge uzun yıllar “Ali Gav Mahallesi” olarak anılır. Bu durum, onun halk üzerindeki izinin ne kadar güçlü olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilir.
ZAVİYEDEN MEDRESEYE UZANAN YOLCULUK
Söz konusu zaviye, ilerleyen yıllarda önemli bir dönüşüm geçirir. Osmanlı döneminde Ferit Paşa zamanında medreseye çevrilen yapı, “Mahmudiye Medresesi” adıyla hizmet vermeye devam eder. Bu değişim, bölgenin eğitim ve kültür hayatında da önemli bir rol oynar.
GERÇEK Mİ, SEMBOL MÜ?
Bugün Ali Gav ismi, Konya’nın tarihî hafızasında hem bir kahramanlık hikâyesi hem de çözülmemiş bir tarihî sır olarak yaşamayı sürdürüyor. Bazı araştırmacılar onun gerçek bir kişi olduğunu savunurken, bazıları ise bu anlatının sembolik bir kahramanı temsil ettiğini düşünüyor.
Kesin olan şu ki; Ali Gav hikâyesi, Konya’nın geçmişine renk katan ve şehrin kültürel mirasını zenginleştiren önemli bir anlatı olarak varlığını koruyor.
BEKİR ŞAHİN / BİBLİYOGRAFYA / Konyalı, Konya Tarihi, 1964, 909-910; Önder, 1956, 174.