15 Ekim'de tarihte neler oldu?

Tarih boyunca 15 Ekim, siyasi gelişmelerden bilimsel başarılara, edebiyattan toplumsal olaylara kadar pek çok önemli gelişmeye sahne oldu. Türkiye'de Cumhuriyet tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olan Nutuk'un okunmaya başlanması, dünya tarihinde ise Çin'in ilk insanlı uzay yolculuğu ve önemli düşünürlerin doğumları bu tarihin öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor.

15 Ekim'de Türkiye tarihinde yaşanan önemli olaylar

1927 – Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk'u okumaya başladı.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş sürecini ve Millî Mücadele dönemini anlatan Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk tarafından 15 Ekim 1927'de Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kongresi'nde okunmaya başlandı. Birkaç gün süren konuşma, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş tarihini anlamak açısından temel tarihî kaynaklardan biri kabul ediliyor.

1961 – Türkiye'de genel seçim yapıldı.

27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından hazırlanan 1961 Anayasası döneminde, 15 Ekim 1961'de genel seçimler gerçekleştirildi. Seçimler, Türkiye'nin yeniden parlamenter yönetime geçiş sürecinin önemli aşamalarından biri oldu.

15 Ekim'de dünya tarihinde yaşanan önemli olaylar

1582 – Gregoryen takvimi uygulanmaya başlandı.

Papa XIII. Gregorius'un düzenlettiği Gregoryen takvimi, Avrupa'da takvim sisteminin yenilenmesini sağladı. Takvimin uygulanması ülkeler arasında farklı tarihlerde gerçekleşti.

1815 – Napolyon Bonapart sürgüne ulaştı.

Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart, Waterloo Savaşı'ndaki yenilgisinin ardından Saint Helena Adası'na sürgüne gönderildi ve 15 Ekim 1815'te adaya ulaştı.

1917 – Mata Hari idam edildi.

Hollandalı dansçı ve casus Mata Hari, Birinci Dünya Savaşı sırasında casusluk suçlamasıyla Fransa'da kurşuna dizilerek idam edildi.

1951 – I Love Lucy televizyon ekranlarına geldi.

Başrollerinde Lucille Ball ve Desi Arnaz'ın yer aldığı I Love Lucy adlı televizyon dizisi, 15 Ekim 1951'de ABD'de yayımlanmaya başladı. Yapım, televizyon komedisi tarihinde önemli bir yere sahip oldu.

1990 – Mihail Gorbaçov Nobel Barış Ödülü'nü kazandı.

Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov, Soğuk Savaş dönemindeki uluslararası gerilimin azaltılmasına katkıları nedeniyle Nobel Barış Ödülü'ne layık görüldü.

2003 – Çin ilk insanlı uzay yolculuğunu gerçekleştirdi.

Çin, Yang Liwei'nin yer aldığı Shenzhou 5 uzay aracını 15 Ekim 2003'te uzaya gönderdi. Bu görevle Çin, kendi imkânlarıyla insanlı uzay uçuşu gerçekleştiren ülkeler arasına katıldı.

2017 – #MeToo hareketi dünya çapında gündem oldu.

Oyuncu Alyssa Milano'nun sosyal medyada yaptığı paylaşımın ardından #MeToo etiketi hızla yayıldı. Daha önce aktivist Tarana Burke tarafından kullanılan ifade, cinsel taciz ve istismara karşı küresel farkındalık hareketinin simgelerinden biri hâline geldi.

15 Ekim'de doğan ünlü isimler

Friedrich Nietzsche (1844): Alman filozof, din, ahlak ve insan düşüncesi üzerine geliştirdiği fikirlerle modern felsefeyi etkiledi.

P. G. Wodehouse (1881): İngiliz yazar, mizahi romanları ve Jeeves karakteriyle tanındı.

Michel Foucault (1926): Fransız filozof ve düşünür; iktidar, bilgi, toplum ve kurumlar üzerine çalışmalarıyla öne çıktı.

A. P. J. Abdul Kalam (1931): Hint bilim insanı ve siyasetçi. Hindistan'ın 11. cumhurbaşkanı olarak görev yaptı ve ülkesinin uzay ve füze programlarına katkılarıyla tanındı.

Fela Kuti (1938): Nijeryalı müzisyen ve aktivist. Afrobeat müziğinin gelişiminde etkili oldu.

Penny Marshall (1943): ABD'li oyuncu ve yönetmen. Özellikle Big ve A League of Their Own filmleriyle tanındı.

Emeril Lagasse (1959): ABD'li şef ve televizyon sunucusu; yemek programlarıyla geniş kitlelere ulaştı.

15 Ekim'de hayatını kaybeden ünlü isimler

Andreas Vesalius (1564): Modern anatominin kurucularından kabul edilen hekim ve bilim insanı.

Mata Hari (1917): Hollandalı dansçı ve Birinci Dünya Savaşı sırasında casuslukla suçlanarak idam edilen tarihî figür.

Asaf Hâlet Çelebi (1958): Türk şair. Kendine özgü şiir dili, tasavvufi göndermeleri ve farklı kültürlerden beslenen eserleriyle Türk edebiyatında iz bıraktı.

Cole Porter (1964): ABD'li besteci ve söz yazarı. Broadway müzikalleri ve caz standartlarıyla tanındı.

Fazıl Hüsnü Dağlarca (2008): Türk şiirinin önemli temsilcilerinden biri. Çocuk şiirlerinden destansı eserlere uzanan geniş bir edebî miras bıraktı.

15 Ekim ve İslam tarihi

15 Ekim, hicrî takvimde her yıl farklı bir güne denk geldiği için İslam tarihindeki olayları miladi takvimle eşleştirirken yıl bilgisine dikkat etmek gerekiyor. İslam tarihindeki önemli savaşlar, devletlerin kuruluşları, âlimlerin doğum ve vefatları gibi olayların bu tarihe denk geldiği iddiası, ilgili yıl ve güvenilir tarihî kaynak üzerinden ayrıca doğrulanmalı.

Bu nedenle doğrulanmış bir kaynakla ilişkilendirilemeyen olayları 15 Ekim'e aitmiş gibi sıralamak doğru olmaz. İslam tarihi açısından özel bir anma veya dinî gün belirtilirken de hicrî tarih esas alınmalıdır.

15 Ekim'in tarihî önemi

15 Ekim, Türkiye'de Cumhuriyet'in kuruluş dönemini anlatan Nutuk'un okunmaya başlanması, dünya tarihinde Napolyon'un sürgüne ulaşması, Mata Hari'nin idamı ve Çin'in insanlı uzay uçuşu gibi farklı alanlardaki gelişmelerle hatırlanıyor. Nietzsche, Foucault, Abdul Kalam ve Fela Kuti gibi isimlerin doğumları da bu tarihin düşünce, bilim ve sanat tarihindeki yerini güçlendiriyor.