22 Eylül tarihinde tarih boyunca önemli siyasi, askeri ve kültürel gelişmeler yaşandı. Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim 22 Eylül 1520'de hayatını kaybederken, 1919'da Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası kuruldu. Dünya tarihinde ise 1792'de Fransa'da Cumhuriyet ilan edildi, 1980'de İran-Irak Savaşı başladı. 22 Eylül'de Michael Faraday, Andrea Bocelli ve Ali Sunal gibi isimler doğdu; Fikret Kızılok ise 2001'de yaşamını yitirdi.

22 Eylül'de tarihte bugün neler oldu?

1520: Yavuz Sultan Selim vefat etti

Osmanlı Devleti'nin 9. padişahı Yavuz Sultan Selim, 22 Eylül 1520'de hayatını kaybetti. Türk Dünyası Ansiklopedisi'ne göre Sultan Selim, İstanbul'dan Edirne'ye giderken sırtında çıkan büyük bir ur nedeniyle hastalandı ve 21-22 Eylül gecesi sabaha karşı vefat etti.

Yavuz Sultan Selim'in sekiz yılı biraz aşan saltanatı sırasında Osmanlı Devleti'nin doğu ve güney siyaseti önemli ölçüde değişti. 1516-1517 Mısır Seferi sonrasında Memlük Devleti ortadan kaldırıldı ve Osmanlıların İslam dünyasındaki siyasi ağırlığı büyük ölçüde arttı.

1789: Boze/Rimnik Muharebesi

22 Eylül 1789'da Osmanlı kuvvetleri ile Avusturya-Rusya ittifakının kuvvetleri arasında Boze (Rimnik) Muharebesi yaşandı. Muharebe Osmanlı kuvvetlerinin yenilgisiyle sonuçlanan Osmanlı-Rusya ve Avusturya savaşlarının önemli çarpışmalarından biri oldu.

1792: Fransa'da Cumhuriyet ilan edildi

22 Eylül 1792'de Fransa'da Cumhuriyet ilan edildi. Bu tarih, Fransız Devrimi'nin ardından monarşiden cumhuriyet yönetimine geçiş sürecinin önemli dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçti.

1908: Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti

Bulgaristan, 22 Eylül 1908'de Osmanlı Devleti'nden bağımsızlığını ilan etti.

1919: Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası kuruldu

Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası, 22 Eylül 1919'da İstanbul'da kuruldu. Dr. Şefik Hüsnü Değmer partinin kuruluşunda öne çıkan isimlerden biri oldu. Atatürk Ansiklopedisi de Şefik Hüsnü'nün 22 Eylül 1919'da partiyi kurduğunu belirtiyor.

1939: Dikili depremi

22 Eylül 1939'da İzmir'in Dikili ilçesi ve çevresinde şiddetli bir deprem meydana geldi. AFAD'ın tarihsel deprem kayıtlarında, bölgede yaklaşık 1000 evin yıkıldığı ve 41 kişinin hayatını kaybettiği belirtiliyor.

1949: Sovyetler Birliği ilk atom bombasını denedi

Sovyetler Birliği, 22 Eylül 1949'da ilk atom bombası denemesini gerçekleştirdi. Bu gelişme, II. Dünya Savaşı sonrasındaki nükleer silahlanma yarışının önemli aşamalarından biri oldu.

1980: İran-Irak Savaşı başladı

22 Eylül 1980'de Irak'ın İran'a saldırmasıyla İran-Irak Savaşı başladı. Yaklaşık sekiz yıl süren savaş, Orta Doğu'nun yakın tarihindeki en yıkıcı çatışmalardan biri oldu.

1994: Friends ekranlara geldi

ABD yapımı Friends dizisi, 22 Eylül 1994'te NBC'de yayın hayatına başladı. Dizi daha sonra dünya çapında geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.

22 Eylül'de kimler doğdu?

22 Eylül, bilim, sanat ve spor dünyasından çok sayıda tanınmış ismin doğum günüdür.

• 1791 – Michael Faraday: İngiliz fizikçi ve kimyager.
• 1515 – Clevesli Anne: İngiltere Kralı VIII. Henry'nin eşlerinden biri.
• 1957 – Nick Cave: Avustralyalı müzisyen ve şarkı yazarı.
• 1958 – Andrea Bocelli: İtalyan tenor ve besteci.
• 1958 – Joan Jett: Amerikalı rock müzisyeni.
• 1959 – Saul Perlmutter: Nobel ödüllü Amerikalı astrofizikçi.
• 1961 – Bonnie Hunt: Amerikalı oyuncu ve yapımcı.
• 1977 – Ali Sunal: Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu.
• 1978 – Harry Kewell: Avustralyalı eski futbolcu.
• 1987 – Tom Felton: İngiliz oyuncu.

22 Eylül'de kimler öldü?

Yavuz Sultan Selim – 1520

Yavuz Sultan Selim, 22 Eylül 1520'de vefat etti. Osmanlı tarihinde özellikle Mısır Seferi ve Memlük Devleti'nin ortadan kaldırılmasıyla önemli bir yere sahip olan Sultan Selim'in ölümü, oğlu Kanuni Sultan Süleyman'ın tahta geçişinin önünü açtı.

Fikret Kızılok – 2001

Türk müziğinin önemli isimlerinden Fikret Kızılok, 22 Eylül 2001'de İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde hayatını kaybetti. Anadolu pop ve özgün müzik alanındaki çalışmalarıyla tanınan sanatçı 54 yaşındaydı.

Dünyadan diğer vefatlar

22 Eylül tarihinde ayrıca Fransız kâşif Francisco Vásquez de Coronado (1554), İtalyan matematikçi Vincenzo Viviani (1703), Amerikalı besteci Irving Berlin (1989), Fransız mim ve oyuncu Marcel Marceau (2007) ve Amerikalı beyzbol efsanesi Yogi Berra (2015) hayatını kaybeden tanınmış isimler arasında yer aldı.

22 Eylül ve İslam tarihi

22 Eylül, İslam ve Türk-İslam tarihi açısından en dikkat çekici gelişmelerden biri Yavuz Sultan Selim'in vefatıdır.

Yavuz Sultan Selim'in 1516-1517 Mısır Seferi, Osmanlı Devleti'nin İslam dünyasındaki konumunu değiştiren önemli bir gelişme oldu. Memlük Sultanlığı'nın ortadan kaldırılmasıyla Suriye, Mısır ve Hicaz bölgesindeki Osmanlı hâkimiyeti güçlendi.

Yavuz Sultan Selim'in hilafeti Osmanlılara devraldığına ilişkin geleneksel anlatılar bulunmakla birlikte, Türk Dünyası Ansiklopedisi bu konuda tarihî açıdan ihtiyatlı olunması gerektiğini belirtiyor. Buna göre hilafetin Ayasofya'da düzenlenen bir törenle Yavuz'a devredildiği şeklindeki anlatının tarihî dayanağı bulunmuyor; klasik anlamdaki hilafet meselesi Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı entelektüel dünyasında daha belirgin biçimde ele alındı.

Ayrıca 22 Eylül 1211'de dünyaya geldiği aktarılan İbn Hallikân, İslam dünyasının önemli tarihçi, fakih ve biyografi yazarlarından biri olarak bilinir.

22 Eylül'ün Türkiye tarihi açısından önemi

Türkiye tarihi açısından 22 Eylül, özellikle Osmanlı ve Millî Mücadele dönemleri bakımından dikkat çekici bir gündür. Yavuz Sultan Selim'in 1520'deki vefatının yanı sıra, 1919'da İstanbul'da Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası'nın kurulması ve 1939'da Dikili'de meydana gelen büyük deprem bu tarihin öne çıkan olayları arasında bulunuyor.

22 Eylül, aynı zamanda bilimden müziğe, siyasetten sinemaya kadar farklı alanlarda iz bırakan isimlerin doğum ve vefatlarıyla da tarih takviminde dikkat çekiyor.